Volfram qotişmalari
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 240-b. — ziyouz.com
Volfram qotişmalari -volframnint metallar — molibden (Mo), reniy (Re), mis (Si), nikel (Ne), kumuş (A) va b., oksidlar (ThO2), karbidlar (TiC — titan karbidi) va b. birikmalar b-n hosil qilgan qotişmalari. Kukun metallurgiyam usulida yoki komponentlar (tarkibiy qismlar)ni yoyli peç va elektron-nurli peçda qovuştiriş yöli b-n olinadi. Komponentlar volfram (W)HHHr ötga çidamliligini oşiradi, plastikligini yaxşilaydi (t-ra 500° gaça bölganda), işlov beriluvçanligini osonlaştiradi, unda zarur fizikaviy xossalar paydo qiladi. Sanoatda asosan metall-keramik V.q. işlatiladi. Ular volfram karbidi kukunlari b-n titan karbidi kukunlariga boğlovçi modda (kobalt) qöşib aralaştiriş, hosil bölgan aralaşmani maxsus qoliplarda presslaş, şundan keyin 1500°—2000° da qovuştiriş yöli b-n tayyorlanadi. Bundam qotişmalar nihoyatda qattiq böladi, bunga sabab ularning taxm. 95 foizi karbidlardan iboratligi. V.q. elektr-vakuum asboblarda qizdirgiçlar, ekranlar tayyorlaş uçun, 2500° gaça t-rada işlatiladigan termopar materiallar sifatida, raketa va samolyotlarning ba'zi detallarini, giroskop rotorini tayyorlaşda işlatiladi. Tarkibida 3—10% nikel va 2—5% mis bölgan V.q. «oğir qotişmalar» deb ataladi. Ular radioterapiyada — nurlanişdan himoya qiladigan material hamda radioaktiv preparatlar saqlanadigan konteynerlar tayyorlanadigan material sifatida işlatiladi. Tarkibida 15% molibden bölgan qöş V.q- reaktiv dvigatellarning parraklarini tayyorlaşda qöllaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ВОЛЬФРАМ ҚОТИШМАЛАРИ -вольфрамнинт металлар — молибден (Мо), рений (Re), мис (Си), никель (Ne), кумуш (А) ва б., оксидлар (ThO2), карбидлар (TiC — титан карбиди) ва б. бирикмалар б-н ҳосил қилган қотишмалари. Кукун металлургиям усулида ёки компонентлар (таркибий қисмлар)ни ёйли печь ва электрон-нурли печда қовуштириш йўли б-н олинади. Компонентлар вольфрам (W)HHHr ўтга чидамлилигини оширади, пластиклигини яхшилайди (т-ра 500° гача бўлганда), ишлов берилувчанлигини осонлаштиради, унда зарур физикавий хоссалар пайдо қилади. Саноатда асосан металл-керамик В.қ. ишлатилади. Улар вольфрам карбиди кукунлари б-н титан карбиди кукунларига боғловчи модда (кобальт) қўшиб аралаштириш, ҳосил бўлган аралашмани махсус қолипларда пресслаш, шундан кейин 1500°—2000° да қовуштириш йўли б-н тайёрланади. Бундам қотишмалар ниҳоятда қаттиқ бўлади, бунга сабаб уларнинг тахм. 95 фоизи карбидлардан иборатлиги. В.қ. электр-вакуум асбобларда қиздиргичлар, экранлар тайёрлаш учун, 2500° гача т-рада ишлатиладиган термопар материаллар сифатида, ракета ва самолётларнинг баъзи деталларини, гироскоп роторини тайёрлашда ишлатилади. Таркибида 3—10% никель ва 2—5% мис бўлган В.қ. «оғир қотишмалар» деб аталади. Улар радиотерапияда — нурланишдан ҳимоя қиладиган материал ҳамда радиоактив препаратлар сақланадиган контейнерлар тайёрланадиган материал сифатида ишлатилади. Таркибида 15% молибден бўлган қўш В.қ- реактив двигателларнинг парракларини тайёрлашда қўлланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.