Vologda viloyati

Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 232–233-b. — ziyouz.com

Vologda viloyati — RF tarkibidagi viloyat. 1937 y. 23 sent.da tuzilgan. V. vda 15 şahar va 14 şaharça bor. Mayd. 145,7 ming km2. Aholisi 1367 ming kişi (1999). Markazi — Vologda ş. V. v.ning yer yuzasi tekislik. Qazilma boyliklari: torf, qönğir temirtoş, ötga çidamli gil, kvars qumlari, oş tuzi va mineral buloqlar. Iqlimi mö'tadil kontinental. Yanv.ning örtaça t-rasi — 14°, iyulniki 18». Yiliga 500 mm yoğin tuşadi. Eng yirik daryolari: Suxona, Yug, Mologa, Şeksna va b. V. v.dan Volga-Boltiq suv yöli va Şim. Dvina kapali ötadi. Köllari: Onega, Beloye, Kubena. Jan.-ğarbida Ribinsk suv ombori bor. Tuproklari çimli-podzol, allyuvial va çimli karbonatli, botqoq tuproqlar. Mayd.ning 70— 80% örmon, 12% botqoqlik.

V. v. RFdagi eng yirik yoğoç tayyorlaş va yoğoçsozlik sanoati r-nlaridan biri. Yirik sellyuloza-qoğoz k-tlari, qoğoz, karton f-kalari, fanera korxonalari bor. Qora metallurgiya (Çerepovetsda metallurgiya k-ti, Velikiy Ustyugda quyiş-mexanika z-dlari) yetakçi tarmoq hisoblanadi. Maşinasozlik (Çerepovets, Vologda), metallsozlik (arra, yoğoç tiliş ramalari, sudraş traktorlari, qoğoz tayyorlaş maşinalari va b. işlab çikariladi), örmon kimyosi, yengil sanoat ham muhim örin tutadi. Oziq-ovqat sanoatida çorvaçilik mahsulotlaridan sut, göşt, yoğ, pişloq tayyorlanadi. Köllardan baliq ovlanadi. Badiiy hunarmandçilik (krujevo töqiş va b.) rivojlangan.

Q.x. sut çorvaçiligi va ziğirçilikka ixtisoslaşgan. Asosiy ekinlari — javdar, suli, arpa, tolali ziğir, yem-xaşak ekinlari, kartoşka, sabzavot. Çorvaçilikda qoramol, çöçqa, qöy va eçki, parranda boqiladi. V.v. hududidan Moskva — Arxangelsk, Kirov — Sankt-Peterburg t.y. öttan. Volga-Boltiq suv yöli va Şim. Dvina suv sistemasida kemalar qatnaydi. V. v.da 3 oliy öquv yurti, 3 teatr, 4 muzey bor.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ВОЛОГДА ВИЛОЯТИ — РФ таркибидаги вилоят. 1937 й. 23 сент.да тузилган. В. вда 15 шаҳар ва 14 шаҳарча бор. Майд. 145,7 минг км2. Аҳолиси 1367 минг киши (1999). Маркази — Вологда ш. В. в.нинг ер юзаси текислик. Қазилма бойликлари: торф, қўнғир темиртош, ўтга чидамли гил, кварц қумлари, ош тузи ва минерал булоқлар. Иқлими мўътадил континентал. Янв.нинг ўртача т-раси — 14°, июлники 18». Йилига 500 мм ёғин тушади. Энг йирик дарёлари: Сухона, Юг, Молога, Шексна ва б. В. в.дан Волга-Болтиқ сув йўли ва Шим. Двина капали ўтади. Кўллари: Онега, Белое, Кубена. Жан.-ғарбида Рибинск сув омбори бор. Тупроклари чимли-подзол, аллювиал ва чимли карбонатли, ботқоқ тупроқлар. Майд.нинг 70— 80% ўрмон, 12% ботқоқлик.

В. в. РФдаги энг йирик ёғоч тайёрлаш ва ёғочсозлик саноати р-нларидан бири. Йирик целлюлоза-қоғоз к-тлари, қоғоз, картон ф-калари, фанера корхоналари бор. Қора металлургия (Череповецда металлургия к-ти, Великий Устюгда қуйиш-механика з-длари) етакчи тармоқ ҳисобланади. Машинасозлик (Череповец, Вологда), металлсозлик (арра, ёғоч тилиш рамалари, судраш тракторлари, қоғоз тайёрлаш машиналари ва б. ишлаб чикарилади), ўрмон кимёси, енгил саноат ҳам муҳим ўрин тутади. Озиқ-овқат саноатида чорвачилик маҳсулотларидан сут, гўшт, ёғ, пишлоқ тайёрланади. Кўллардан балиқ овланади. Бадиий ҳунармандчилик (кружево тўқиш ва б.) ривожланган.

Қ.х. сут чорвачилиги ва зиғирчиликка ихтисослашган. Асосий экинлари — жавдар, сули, арпа, толали зиғир, ем-хашак экинлари, картошка, сабзавот. Чорвачиликда қорамол, чўчқа, қўй ва эчки, парранда боқилади. В.в. ҳудудидан Москва — Архангельск, Киров — Санкт-Петербург т.й. ўттан. Волга-Болтиқ сув йўли ва Шим. Двина сув системасида кемалар қатнайди. В. в.да 3 олий ўқув юрти, 3 театр, 4 музей бор.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.