Volyuntarizm

Volyuntarizm (lot. voluntas — iroda) — 1) irodani borliqning eng oliy körinişi, tamoyili deb karovçi falsafiy oqim. V. ta'limotida insonning irodasi birinçi öringa qöyiladi. Qad. davr falsafasidagi akl-idrok, ratsionalizmdan farkli örta asr falsafasida, mas., A. Avgustin ta'limotida iroda birinçi öringa çiqddi. A. Şopengauer amaliy idrokni ilgari surgan Kant falsafasiga tayansa ham, lekin undan farqli ravişda irodaning aqlidrokdan ustunligini yoqlab çiqdi va bu b-n Kant falsafasi, klassik falsafadan özgaça yöl tutdi. F. Nitsşe ham Şopengauer ta'sirida falsafaning markaziga inson irodasini qöyadi. Lekin uning talqinida iroda hokimlikka intilişni bildiradi. Nitsşe hokimlikka erişiş uçun irodani işga soliş inson faoliyatining hal qiluvçi hamda eng asosiy qobiliyatidir, deb talqin qiladi, mutlaq hokimlikka, hokimiyatga erişiş uçun öta kuçli iroda egalari bölgan «oliy şaxoga siğinişni falsafiy asoslaşga urinadi; 2) tarixiy jarayonlarning obyektiv qonuniyatlariga rioya qilmasdan, jamoatçilik b-n hisoblaşmasdan, özboşimçilik b-n siyosat yuritiş, öz xohiş- irodasini hamma narsadan yuqori qöyiş. V. sobiq Şörolar davrida keng quloç yoydi. Özboşimçalik, xalq ommasi manfaatlariga zid qilmişlar salbiy oqibatlarni keltirib çiqardi.