«Vomiq va Uzro»
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 242-b. — ziyouz.com
«Vomiq va Uzro» - Yaqin va Örta Şarq xalqdarining oğzaki va yozma adabiyotida keng tarqalgan an'anaviy epik asar. Mavzu Şarqxalklari folklori va adabiyotiga yunon adabiyotidan ötgan degan fikr mavjud. Davlatşoh Samarqandiy hamda örta asr ijodkorlari asarlaridagi ma'lumotlarga köra, uşbu mavzu Islomgaça ham maşhur bölgan. Asarning variant va versiyalari köp. Ularni an'anaviy mavzu va obrazlar silsilasi bir-biriga yaqinlaştiradi. Barçasida oşiq-ma'şuqning sarguzaştlari hikoya qilinadi. Folklor nusxalariga köra, arablarning sa'd qabilasi boşliqlaridan biri Sokinning yolğiz öğli Vomiq gul sayliga ketayotib, çavandoz Zaydning qizi Uzroni uçratadi. Yozma adabiyotdagi variantlarda Vomiq Uzroning suratini körib unga oşiq böladi. Sevişganlar sarguzaşti tenglik, adolat uçun kuraş, xalqlar döstligi mavzulari b-n uzviy boğlanib, ijobiy qahramonlar zulmga qarşi kuraşçi va ezgu xislatli kişilar sifatida gavdalanadi. «V. va U.»ni özbek, ozarbayjon, turkman, turk va b. xalqdar baxşilari ham kuylaganlar. Rahmatulla Yusuf öğliyat yozib olingan «Vomiq va Uzro» dostoni diqqatga sazovor.
Yozma adabiyotda «V. va U.» mavzuida şoir Unsuriy (11-a.), Husayn Damiriy Isfaxoniy (16-a.) va b. asarlar yaratganlar.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
«ВОМИҚ ВА УЗРО» - Яқин ва Ўрта Шарқ халқдарининг оғзаки ва ёзма адабиётида кенг тарқалган анъанавий эпик асар. Мавзу Шарқхалклари фольклори ва адабиётига юнон адабиётидан ўтган деган фикр мавжуд. Давлатшоҳ Самарқандий ҳамда ўрта аср ижодкорлари асарларидаги маълумотларга кўра, ушбу мавзу Исломгача ҳам машҳур бўлган. Асарнинг вариант ва версиялари кўп. Уларни анъанавий мавзу ва образлар силсиласи бир-бирига яқинлаштиради. Барчасида ошиқ-маъшуқнинг саргузаштлари ҳикоя қилинади. Фольклор нусхаларига кўра, арабларнинг саъд қабиласи бошлиқларидан бири Сокиннинг ёлғиз ўғли Вомиқ гул сайлига кетаётиб, чавандоз Зайднинг қизи Узрони учратади. Ёзма адабиётдаги вариантларда Вомиқ Узронинг суратини кўриб унга ошиқ бўлади. Севишганлар саргузашти тенглик, адолат учун кураш, халқлар дўстлиги мавзулари б-н узвий боғланиб, ижобий қаҳрамонлар зулмга қарши курашчи ва эзгу хислатли кишилар сифатида гавдаланади. «В. ва У.»ни ўзбек, озарбайжон, туркман, турк ва б. халқдар бахшилари ҳам куйлаганлар. Раҳматулла Юсуф ўғлият ёзиб олинган «Вомиқ ва Узро» достони диққатга сазовор.
Ёзма адабиётда «В. ва У.» мавзуида шоир Унсурий (11-а.), Ҳусайн Дамирий Исфахоний (16-а.) ва б. асарлар яратганлар.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.