Voronej viloyati
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 244-b. — ziyouz.com
Voronej viloyati - RF tarkibidagi viloyat. 1934 y. 13 iyunda tuzilgan. Mayd. 52,4 ming km2. Aholisi 2475 ming kişi (1999), 15 şahar va 22 şaharça bor (1991). Jan.da Ukrainaning Lugansk viloyati b-n çegaradoş. Markazi — Voronej ş. V. v.ning kattagina qismini Örta Rossiya qirlari (eng baland joyi 242 m) va Oka-Don tekisligi egallagan. Jan.-şarqiy qismida Kalaç qirlari bor. Foydali qazilmalari: mergel, bör, har xil gil, kvars kumi va b. Iqlimi mö'tadil kontinental. Yanv. ning örtaça t-rasi şim.da — 10,5°, jan. da —8,5°, iyulniki 19,6°— 21,8°. Yiliga 550—560 mm yoğin yoğadi. Vegetatsiya davri 190—200 kun. Asosiy daryosi — Don va uning irmoqlari: ungda — Veduga, Devitsa, Tixaya Sosna, Çernaya Kalitva, Potudan, çapda — Voronej, Bityug, Osered va b. Asosan, qoratuproq, dare vodiylarida allyuvial ötloqi tuprokdar tarqalgan. Viloyat daşt va örmon-daşt zonasida. Örmonlar, asosan, daryo vodiylarida qolgan. Viloyatda Voronej qunduz qöriqhonasi va Xopyor vixuxol qöriqxonasi taşkil qilingan.
Sanoatining energetika bazasini Voronej GRES, Noviy Voronej AES va yirik korxonalarning TETslari taşkil etadi. Maşinasozlik — sanoatining yetakçi tarmoği. Kimyo, yengil va oziq-ovqat sanoati, savdo, suv xöjaligi uçun texnologik asbob-uskunalar, metall qirquvçi stanoklar, temirçilik-press maşinalari, ekskavatorlar, yer qaziydigan frezer maşinalar, turli q. x. maşinalari, jumladan don tozalaydigan maşinalar, kuprik konstruksiyalari va b. buyumlar işlab çiqariladi. Televizor, radiopriyomnik va radiola i.ç. katta ahamiyatga ega. Kimyo sanoati rivojlangan (sintetik kauçuk, şina, farmatsevtika preparatlari Voronejda). Quriliş materiallari: ötga çidamli buyumlar (Semiluki), sement (Podgorenskiy), sopol plitalar, yiğma temir-beton (Voronej), bör va ohak (Kopanişçe) tayyorlanadi. Oziq-ovqat sanoatida yoğ, şakarqand, göşt, un-yorma tarmoqlari rivojlangan. Ğalla, kartoşka va sabzavot-poliz hamda texnika ekinlari va yem-xaşak ekinlari ekiladi. Çorvaçilik, asosan göşt-sut yetiştirişga ixtisoslaşgan. Parrandaçilikda xolmogori ğozi köp. V. v.da qoramol, çöçqa, qöy, parranda boqiladi. T. y. rivojlangan. Asosiy t. y. magistrallari (Moskva — Voronej — Rostov-Don va Penza — Liski — Xarkov) elektrlaştirilgan. Don va Voronej daryolarida kema qatnaydi. V. v.da 9 oliy öquv yurti, 4 teatr, 4 muzey bor.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ВОРОНЕЖ ВИЛОЯТИ - РФ таркибидаги вилоят. 1934 й. 13 июнда тузилган. Майд. 52,4 минг км2. Аҳолиси 2475 минг киши (1999), 15 шаҳар ва 22 шаҳарча бор (1991). Жан.да Украинанинг Луганск вилояти б-н чегарадош. Маркази — Воронеж ш. В. в.нинг каттагина қисмини Ўрта Россия қирлари (энг баланд жойи 242 м) ва Ока-Дон текислиги эгаллаган. Жан.-шарқий қисмида Калач қирлари бор. Фойдали қазилмалари: мергель, бўр, ҳар хил гил, кварц куми ва б. Иқлими мўътадил континентал. Янв. нинг ўртача т-раси шим.да — 10,5°, жан. да —8,5°, июлники 19,6°— 21,8°. Йилига 550—560 мм ёғин ёғади. Вегетация даври 190—200 кун. Асосий дарёси — Дон ва унинг ирмоқлари: унгда — Ведуга, Девица, Тихая Сосна, Черная Калитва, Потудань, чапда — Воронеж, Битюг, Осередь ва б. Асосан, қоратупроқ, даре водийларида аллювиал ўтлоқи тупрокдар тарқалган. Вилоят дашт ва ўрмон-дашт зонасида. Ўрмонлар, асосан, дарё водийларида қолган. Вилоятда Воронеж қундуз қўриқҳонаси ва Хопёр вихухоль қўриқхонаси ташкил қилинган.
Саноатининг энергетика базасини Воронеж ГРЭС, Новий Воронеж АЭС ва йирик корхоналарнинг ТЭЦлари ташкил этади. Машинасозлик — саноатининг етакчи тармоғи. Кимё, енгил ва озиқ-овқат саноати, савдо, сув хўжалиги учун технологик асбоб-ускуналар, металл қирқувчи станоклар, темирчилик-пресс машиналари, экскаваторлар, ер қазийдиган фрезер машиналар, турли қ. х. машиналари, жумладан дон тозалайдиган машиналар, куприк конструкциялари ва б. буюмлар ишлаб чиқарилади. Телевизор, радиоприёмник ва радиола и.ч. катта аҳамиятга эга. Кимё саноати ривожланган (синтетик каучук, шина, фармацевтика препаратлари Воронежда). Қурилиш материаллари: ўтга чидамли буюмлар (Семилуки), цемент (Подгоренский), сопол плиталар, йиғма темир-бетон (Воронеж), бўр ва оҳак (Копанишче) тайёрланади. Озиқ-овқат саноатида ёғ, шакарқанд, гўшт, ун-ёрма тармоқлари ривожланган. Ғалла, картошка ва сабзавот-полиз ҳамда техника экинлари ва ем-хашак экинлари экилади. Чорвачилик, асосан гўшт-сут етиштиришга ихтисослашган. Паррандачиликда холмогори ғози кўп. В. в.да қорамол, чўчқа, қўй, парранда боқилади. Т. й. ривожланган. Асосий т. й. магистраллари (Москва — Воронеж — Ростов-Дон ва Пенза — Лиски — Харьков) электрлаштирилган. Дон ва Воронеж дарёларида кема қатнайди. В. в.да 9 олий ўқув юрти, 4 театр, 4 музей бор.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.