Voyaga yetmaganlar javobgarligi
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 249–250-b. — ziyouz.com
Voyaga yetmaganlar javobgarligi — 18 yoşga tölmasdan jinoyat sodir qilgan şaxslarning javobgarligi, jinoyat qonuniga binoan tayinlanadigan, qat'iy çeklangan jazo turlari. ÖzR jinoyat qonunida voyaga yetmaganlar sodir etadigan jinoyatlarning öziga xos xususiyatlari va b. holatlari e'tiborga olinib, alohida javobgarlik belgilangan. Bular: a) jarima; b) axloq tuzatiş işlari; v) qamoq; g) ozodlikdan maxrum qiliş jazolaridan biridir. Ular jinoyatning turi va xarakteriga qarab tayinlanadi va voyaga yetmaganlarga nisbatan jazoning boşqa turlari, qöşimça jazolar tayinlanişi mumkin emas (ÖzR JK, 81-modda). Voyaga yetmasdan jinoyat sodir qilgan şaxslarga nisbatan tayinlanadigan jazo miqdori va muddatlari ança qisqartirilgan. Axloq tuzatiş işlari 1 oydan 1 y. gaça muddat doirasida belgilanadi va bu jazoni ötaş uçun mahkumni özi yaşayotgan joydan boşqa joylarga jönatiş mumkin emas. Qamoq jazosi 1 oydan 3 oygaça muddat doirasida tayinlanadi. Ozodlikdan mahrum qiliş muddati ham voyaga yetmaganlar yoşi va jinoyatning ijtimoiy xavflilik darajasiga qarab belgilanadi: u 16 yoşga tölmaganlarga — unça oğir bölmagan jinoyat uçun — 3 y.gaça; oğir jinoyat uçun — 6 y.gaça; öta oğir jinoyat uçun — 10 y.gaça; 16 yoşdan 18 yoşgaça bölganlarga — unça oğir bölmagan jinoyat uçun — 4 y.gaça; oğir jinoyat uçun 7— y.gaça; öta oğir jinoyat uçun — 10 y.gaça muddat doirasida tayinlanadi va har qanday holda bu muddatlardan çetga çiqilişi mumkin emas (ÖzR JK 85- va 86-moddalari). Sud tomonidan ozodlikdan mahkum etişga hukm qilingan voyaga yetmaganlar jazoni Voyaga yetmaganlar tarbiya koloniyasida ötaydi. Voyaga yetmaganlarni javobgarlikdan yoki jazodan ozod qilişning alohida qoidalari tadbiq qilinadi.
Şuningdek, jinoyati uçun 3 y.dan köp bölmagan muddatga ozodlikdan mahrum qilingan yoki undan ham yengilroq boşqa jazo olgan voyaga yetmaganlarni sud javobgarlikdan yoki jazodan ozod qilib, jinoiy jazo hisoblanmagan quyidagi majburlov çoralarini qöllaşi mumkin: a) sud belgilaydigan şaklda jabrlanuvçidan uzr söraş; b) 16 yoşga tölgan şaxs zimmasiga yetkazilgan zararni öz mablaği hisobidan yoki mehnati b-n tölaş yoki zararni bartaraf qiliş majburiyatini yuklaş; v) voyaga yetmaganni maxsus öquvtarbiya muassasasiga joylaştiriş. Uning jinoyatlari haqidagi işlarni yuritiş tartibi umumiy qoidalar, şuningdek Özbekiston Respublikasi JPK 548—564-moddalari asosida belgilanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ВОЯГА ЕТМАГАНЛАР ЖАВОБГАРЛИГИ — 18 ёшга тўлмасдан жиноят содир қилган шахсларнинг жавобгарлиги, жиноят қонунига биноан тайинланадиган, қатъий чекланган жазо турлари. ЎзР жиноят қонунида вояга етмаганлар содир этадиган жиноятларнинг ўзига хос хусусиятлари ва б. ҳолатлари эътиборга олиниб, алоҳида жавобгарлик белгиланган. Булар: а) жарима; б) ахлоқ тузатиш ишлари; в) қамоқ; г) озодликдан махрум қилиш жазоларидан биридир. Улар жиноятнинг тури ва характерига қараб тайинланади ва вояга етмаганларга нисбатан жазонинг бошқа турлари, қўшимча жазолар тайинланиши мумкин эмас (ЎзР ЖК, 81-модда). Вояга етмасдан жиноят содир қилган шахсларга нисбатан тайинланадиган жазо миқдори ва муддатлари анча қисқартирилган. Ахлоқ тузатиш ишлари 1 ойдан 1 й. гача муддат доирасида белгиланади ва бу жазони ўташ учун маҳкумни ўзи яшаётган жойдан бошқа жойларга жўнатиш мумкин эмас. Қамоқ жазоси 1 ойдан 3 ойгача муддат доирасида тайинланади. Озодликдан маҳрум қилиш муддати ҳам вояга етмаганлар ёши ва жиноятнинг ижтимоий хавфлилик даражасига қараб белгиланади: у 16 ёшга тўлмаганларга — унча оғир бўлмаган жиноят учун — 3 й.гача; оғир жиноят учун — 6 й.гача; ўта оғир жиноят учун — 10 й.гача; 16 ёшдан 18 ёшгача бўлганларга — унча оғир бўлмаган жиноят учун — 4 й.гача; оғир жиноят учун 7— й.гача; ўта оғир жиноят учун — 10 й.гача муддат доирасида тайинланади ва ҳар қандай ҳолда бу муддатлардан четга чиқилиши мумкин эмас (ЎзР ЖК 85- ва 86-моддалари). Суд томонидан озодликдан маҳкум этишга ҳукм қилинган вояга етмаганлар жазони Вояга етмаганлар тарбия колониясида ўтайди. Вояга етмаганларни жавобгарликдан ёки жазодан озод қилишнинг алоҳида қоидалари тадбиқ қилинади.
Шунингдек, жинояти учун 3 й.дан кўп бўлмаган муддатга озодликдан маҳрум қилинган ёки ундан ҳам енгилроқ бошқа жазо олган вояга етмаганларни суд жавобгарликдан ёки жазодан озод қилиб, жиноий жазо ҳисобланмаган қуйидаги мажбурлов чораларини қўллаши мумкин: а) суд белгилайдиган шаклда жабрланувчидан узр сўраш; б) 16 ёшга тўлган шахс зиммасига етказилган зарарни ўз маблағи ҳисобидан ёки меҳнати б-н тўлаш ёки зарарни бартараф қилиш мажбуриятини юклаш; в) вояга етмаганни махсус ўқувтарбия муассасасига жойлаштириш. Унинг жиноятлари ҳақидаги ишларни юритиш тартиби умумий қоидалар, шунингдек Ўзбекистон Республикаси ЖПК 548—564-моддалари асосида белгиланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.