Vulkanizatsiya

Vulkanizatsiya - 1) kauçukni rezinaga aylantiriş jarayoni. V. agentlari (oltingugurt, organik peroksidlar, ba'zi sintetik smolalar) iştirokida yoki ionlovçi radiatsiya ta'sirida amalga oşiriladi. V.da plastik kauçukning barça fizik-mexanik xossalari yaxşilanib, rezinaga aylanadi. Kauçukni oltingugurt b-n işlaş natijasida törsimon tuziliş (struktura) hosil böladi. V.ni turli xil organik moddalar va tezlatkiçlar (aktivatorlar — ZnO, MgO va b.) b-n tezlatiş mumkin. Bu jarayon 140...200° da bajariladi. V. qoraquya iştirokida olib borilsa, tezligi ortadi. Kauçukka 0,5—5% oltingugurt qöşilsa, kamera va pokrişka yasaladigan yumşoq rezina hosil böladi. Oltingugurt miqdori 30—50%ga yetkazilsa, elastik bölmagan qattiq rezina (ebonit) olinadi. Kauçukni oltingugurt b-n V. issiq V. deyilib, uni birinçi marta 1839 y. Ç. Gudir (AQŞ) oçgan. 1846 y.da A. Parke sovuq V. jarayonini taklif kildi. Keyingi vaqtlarda oltingugurtsiz va qizdirmay V. reaksiyasini ötkaziş mumkinligi aniqlandi. Ionlovçi radiatsiya (kobaltning radioaktiv gammanurlanişi, tezlatilgan elektronlar oqimi) yordamida olib boriladigan V.ga radiatsion V. deyiladi. Bu usulda kimyoviy ta'sirlarga va issiqqa çidamli rezinalar olinadi; 2) avtomobil, velosiped, mototsiklning rezina kameralari va pokrişkalarini yamaş. Maxsus apparat — vulkanizator yordamida amalga oşiriladi; 3) qoğozga kimyoviy işlov berib, uning pişiqligini, qovuşoqligini, elektr izolyatsiya xossalarini yaxşilaş; 4) qoğoz va b. tolali materiallardan pişiq çarmsimon material— vulkanfibra oliş. Vulkanfibradan tasmalar, jomadonlar, izolyatsiya plastinalari va b. buyumlar tayyorlanadi.