Xadiça begim
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 5–6-b. — ziyouz.com
Xadiça begim (1451, Hirot ?) — Husayn Boyqaroning xotini. 1457— 64 y.larda Abu Saidning xoc kanizagi. 1469 y. Abu Sayd vafotidan söng Husayn Boyqaro nikohiga kirgan. Ma'lum fursatdan söng haramda uluğ bekalik örnini egallagan. U Sulton Husayn Boyqarodan 2 öğil körgan — kattasi Şohğarib Mirzo (1471—99), kiçigi — Muzaffar Husayn Mirzo (1473—1509) (q. Muzaffar Mirzo).
X.b. kiçik öğlini valiahd qilib tayinlaşga erişiş uçun bor kuçini işga solgan. Biroq, odatga köra, valiahdlik Badiuzzamonta tegişli bölgan. Ayni vaqtda Alişer Navoiy boşliq arkoni davlat valiaxdlikka Badiuzzamonning 11 yoşli öğli Muhammad Mömin Mirzoni (q. Mömin Mirzo) munosib hisoblagan. 1497 y.da otasi tomondan Muzaffar Husayn Mirzoning Astrobod hokimi etib tayinlanişi Husayn Boyqaro va Badiuzzamon örtasida ixtilofning kelib çiqişiga sabab bölgan. Muzaffar Husayn Mirzo qöşini Astrobodni zabt etgan va Muhammad Mömin Mirzoni asir olib, Hirotdagi Ixtiyoruddin qal'asiga qamagan. X.b. vazir Nizomulmulk iştirokida Muhammad Mömin Mirzoni zudlik bilan qatl qiliş haqidagi farmonga muhr bostirib olgan, hukm öşa tundayoq ijro etilgan.
1506 y. Husayn Boyqaro vafot etgaç, X.b.ning saltanat işlariga aralaşuvi tufayli taxtga 2 şahzoda — Badiuzzamon Mirzo va Muzaffar Husayn Mirzo ötirgan. Şayboniyxon Hirotni egallagaç (1507), X.b.ni amiri Şoh Mansur baxşi ixtiyoriga topşirgan.
Ad. Zahiriddin Muhammad Bobur, Boburnoma, T., 1960; Fayziyev T., Temuriy malikalar, T., 1994; Fayziyev T., Temuriylar şajarasi, T., 1995.
Q.: Muzaffar Mirzo, Mömin Mirzo
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ХАДИЧА БЕГИМ (1451, Ҳирот ?) — Ҳусайн Бойқаронинг хотини. 1457— 64 й.ларда Абу Caиднинг xoc канизаги. 1469 й. Абу Сайд вафотидан сўнг Ҳусайн Бойқаро никоҳига кирган. Маълум фурсатдан сўнг ҳарамда улуғ бекалик ўрнини эгаллаган. У Султон Ҳусайн Бойқародан 2 ўғил кўрган — каттаси Шоҳғариб Мирзо (1471—99), кичиги — Музаффар Ҳусайн Мирзо (1473—1509) (қ. Музаффар Мирзо).
Х.б. кичик ўғлини валиаҳд қилиб тайинлашга эришиш учун бор кучини ишга солган. Бироқ, одатга кўра, валиаҳдлик Бадиуззамонта тегишли бўлган. Айни вақтда Алишер Навоий бошлиқ аркони давлат валиахдликка Бадиуззамоннинг 11 ёшли ўғли Муҳаммад Мўмин Мирзони (қ. Мўмин Мирзо) муносиб ҳисоблаган. 1497 й.да отаси томондан Музаффар Ҳусайн Мирзонинг Астробод ҳокими этиб тайинланиши Ҳусайн Бойқаро ва Бадиуззамон ўртасида ихтилофнинг келиб чиқишига сабаб бўлган. Музаффар Ҳусайн Мирзо қўшини Астрободни забт этган ва Муҳаммад Мўмин Мирзони асир олиб, Ҳиротдаги Ихтиёруддин қалъасига қамаган. Х.б. вазир Низомулмулк иштирокида Муҳаммад Мўмин Мирзони зудлик билан қатл қилиш ҳақидаги фармонга муҳр бостириб олган, ҳукм ўша тундаёқ ижро этилган.
1506 й. Ҳусайн Бойқаро вафот этгач, Х.б.нинг салтанат ишларига аралашуви туфайли тахтга 2 шаҳзода — Бадиуззамон Мирзо ва Музаффар Ҳусайн Мирзо ўтирган. Шайбонийхон Ҳиротни эгаллагач (1507), Х.б.ни амири Шоҳ Мансур бахши ихтиёрига топширган.
Ад. Заҳириддин Муҳаммад Бобур, Бобурнома, Т., 1960; Файзиев Т., Темурий маликалар, Т., 1994; Файзиев Т., Темурийлар шажараси, Т., 1995.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.