Xalaj
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 15-b. — ziyouz.com
Xalaj XALAJ, qoloç — qad. turkiy qabila. X.lar dastavval (6-a.) Jan. Sibirda, keyinçalik Talas vodiysida, Koşğarda yaşagan. 7—8-a.larda katta qismi Toxaristonga (asosan, Şim. Afgonistonga va Movarounnahr yerlariga) borib örnaşganlar, vaqg ötişi bilan X.lar tub yerli axrli bilan aralaşib ketgan. Ayrim qabilalar öz etnik nomlarini 20- a. boşlarigaça saklab kolganlar. X.lar afgon-xiljoylarning şakllanişida hal qiluvçi rol öynagan. Şuningdek, X.lar Eronning jan. dagi köçmançi turkiy qabilalar — qaşqaylarning muxim komponentlaridan birini taşkil etgan. Tojikistonning jan. va Vaxş vodiysidagi X.lar esa, 16-a. boşlaridayoq mustakil etnik birlik xisoblangan. 19-a. ga oid yozma manbalarda X.lar Amudaryoning örta oqimidagi turkman qabilalari qatorida tilga olingan. Örta asrlarda X.lar tarqoq holda Movarounnaxrning boşqa viloyatlari (jumladan, Zarafşon vodiysi va Qaşqadaryoning yuqori qismi)da ham yaşagan. Hoz. X. avlodlari Eron, Zakavkazye va Afğonistonda turk va eron tilli xalklarda etnik nom sifatida saklanib qolgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ХАЛАЖ, қолоч — қад. туркий қабила. Х.лар даставвал (6-а.) Жан. Сибирда, кейинчалик Талас водийсида, Кошғарда яшаган. 7—8-а.ларда катта қисми Тохаристонга (асосан, Шим. Афгонистонга ва Мовароуннаҳр ерларига) бориб ўрнашганлар, вақг ўтиши билан Х.лар туб ерли ахрли билан аралашиб кетган. Айрим қабилалар ўз этник номларини 20- а. бошларигача саклаб колганлар. Х.лар афгон-хилжойларнинг шаклланишида ҳал қилувчи роль ўйнаган. Шунингдек, Х.лар Эроннинг жан. даги кўчманчи туркий қабилалар — қашқайларнинг мухим компонентларидан бирини ташкил этган. Тожикистоннинг жан. ва Вахш водийсидаги Х.лар эса, 16-а. бошларидаёқ мустакил этник бирлик хисобланган. 19-а. га оид ёзма манбаларда Х.лар Амударёнинг ўрта оқимидаги туркман қабилалари қаторида тилга олинган. Ўрта асрларда Х.лар тарқоқ ҳолда Мовароуннахрнинг бошқа вилоятлари (жумладан, Зарафшон водийси ва Қашқадарёнинг юқори қисми)да ҳам яшаган. Ҳоз. X. авлодлари Эрон, Закавказье ва Афғонистонда турк ва эрон тилли халкларда этник ном сифатида сакланиб қолган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.