Xaldeylar
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 15–16-b. — ziyouz.com
Xaldeylar — Jan. Mesopotamiyada mil. av. 1-ming yillikning 1-yarmida yaşagan somiy qabilalar. Bobilga egalik qiliş uçun Ossuriya bilan kuraş olib borişgan. 626—538 y.larda Bobilda Yangi Bobil podşoligiga asos solgan xaldeylar sulolasi hukmronlik qilgan.
XALIL ibn AHMAD (töliq nomi Abu Abdurahmon alXalil ibn Ahmad ibn Amr ibn Taymir) (718, Ummon — 792, Basra) — arab olimi. AlBasriy taxallusi bilan maşhur bölgan. X. ibn A. aruz ilmi asosçilaridan, u arab grammatikasini tizimlaştirgan. «AlAruz», «Kitob uşşavohid» («Şohidlar kitobi»), «anNukat vaşşakl» («Mazmun va şakl»), «an-Nağam» («Ohanglar»), «Maoniy alxuruf» («Yordamçi sözlarning ma'nolari»), «Jumlat olot alarab» («Arab tilidagi notugal gaplar»), «alAvomil» («Yuklamalar») va b. asarlari maşhur. Bizgaça arab tilining birinçi eng katta izohli luğati — «Kitob ulayn» («Buloq kitobi») asari yetib kelgan; Bağdod muzeyida.
Ad.: Kraçkovskiy I. Yu., Izbranniye soçineniya, t. 2, M., 1956; Zveginsev V. A., Istoriya arabskogo yazikoznaniya, Kratkiy oçerk, M., 1958.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ХАЛДЕЙЛАР — Жан. Месопотамияда мил. ав. 1-минг йилликнинг 1-ярмида яшаган сомий қабилалар. Бобилга эгалик қилиш учун Оссурия билан кураш олиб боришган. 626—538 й.ларда Бобилда Янги Бобил подшолигига асос солган халдейлар сулоласи ҳукмронлик қилган.
ХАЛИЛ ибн АҲМАД (тўлиқ номи Абу Абдураҳмон алХалил ибн Аҳмад ибн Амр ибн Таймир) (718, Уммон — 792, Басра) — араб олими. АлБасрий тахаллуси билан машҳур бўлган. X. ибн А. аруз илми асосчиларидан, у араб грамматикасини тизимлаштирган. «АлАруз», «Китоб ушшавоҳид» («Шоҳидлар китоби»), «анНукат вашшакл» («Мазмун ва шакл»), «ан-Нағам» («Оҳанглар»), «Маоний алхуруф» («Ёрдамчи сўзларнинг маънолари»), «Жумлат олот алараб» («Араб тилидаги нотугал гаплар»), «алАвомил» («Юкламалар») ва б. асарлари машҳур. Бизгача араб тилининг биринчи энг катта изоҳли луғати — «Китоб улайн» («Булоқ китоби») асари етиб келган; Бағдод музейида.
Ад.: Крачковский И. Ю., Избранные сочинения, т. 2, М., 1956; Звегинцев В. А., История арабского языкознания, Краткий очерк, М., 1958.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.