Xalkopirit
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 23-b. — ziyouz.com
Xalkopirit (yun. Chalkos mis va pirit), mis kolçedani — mineral, mis va temir sulfidi. Kimyoviy tarkibi CuFeS2 (34,57% mis, 30,54% temir, 34,9% oltingugurt), aralaşma holda Ag, Zn, Au, As, Se, Sn bor. Tetragonal va kub singoniyada kristallanadi. Mört. Yarimötkazgiç; antiferromagnetik. Donador, yaşirin kristalli, ba'zan buyraksimon agregatlar hosil qiladi. Rangi oltindek sariq, töq sariq. Metalldek yaltiroq. Qattikligi 3—4; ziçligi 4,1—4,3 g/sm3. Deyarli barça genetik tipdagi magmatik konlardan çökindi konlargaça uçraydi. Intruziv jinslar orasida joylaşgan misnikel sulfid konlarida pirrotin, pentlandit, magnetit, kubanit va b. minerallar bilan birga topiladi. Nuraş jarayonida X. hisobiga kuprit, malaxit, limonit, xrizokolla va b. minerallar hosil böladi. X. misning eng köp tarqalgan minerali va mis rudalarining asosiy minerali. Konlari RF (Norilsk), Qozoğiston (Jezqazgan), Kanada, Ispaniya, Buyuk Britaniya, AQŞ, Markaziy Afrikada mavjud. Özbekistonda Olmaliq, Qönğirot, Qörğoşinkon, Qalmoqqir, Qöşbuloq, Qoramozor konlarida topilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ХАЛЬКОПИРИТ (юн. Chalkos мис ва пирит), мис колчедани — минерал, мис ва темир сульфиди. Кимёвий таркиби CuFeS2 (34,57% мис, 30,54% темир, 34,9% олтингугурт), аралашма ҳолда Ag, Zn, Au, As, Se, Sn бор. Тетрагонал ва куб сингонияда кристалланади. Мўрт. Яримўтказгич; антиферромагнетик. Донадор, яширин кристалли, баъзан буйраксимон агрегатлар ҳосил қилади. Ранги олтиндек сариқ, тўқ сариқ. Металлдек ялтироқ. Қаттиклиги 3—4; зичлиги 4,1—4,3 г/см3. Деярли барча генетик типдаги магматик конлардан чўкинди конларгача учрайди. Интрузив жинслар орасида жойлашган мисникель сульфид конларида пирротин, пентландит, магнетит, кубанит ва б. минераллар билан бирга топилади. Нураш жараёнида X. ҳисобига куприт, малахит, лимонит, хризоколла ва б. минераллар ҳосил бўлади. X. миснинг энг кўп тарқалган минерали ва мис рудаларининг асосий минерали. Конлари РФ (Норильск), Қозоғистон (Жезқазган), Канада, Испания, Буюк Британия, АҚШ, Марказий Африкада мавжуд. Ўзбекистонда Олмалиқ, Қўнғирот, Қўрғошинкон, Қалмоққир, Қўшбулоқ, Қорамозор конларида топилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.