Xalqaro geofizika yili
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 42–43-b. — ziyouz.com
Xalqaro geofizika yili - 1957 y. 1 iyuldan 1958 y. 31 dek.gaça ötgan (18 oy) davr; bu davr içida butun Yer şaridagi 67 mamlakatda yagona dastur va metodika asosida geofizik kuzatişlar va tadqiqotlar olib borildi. X.g.y. bundan ilgari ötgan ikkita Xalqaro qutb yillarining davomi böldi. Quyoş aktivligining maksimum davriga töğrilangan X.g.y. dasturiga kuyidagi kuzatişlar kiritildi: aerologik va meteorologik, okeanografik, glyatsiologik, magnit, gravimetrik va seysmik; ustki atmosfera — qutb yoğdulari, ionosfera, meteorlar, kosmik nurlari ham örganildi. Natijada Quyoş bilan Yer örtasidagi özaro aloqani örganiş işiga katta hissa qöşildi, Antarktidani tadqiq qilişda muhim ahamiyat kasb etdi, u yerda turli mamlakatlar öz bazalarini barpo etişdi. X.g.y. kuzatiş materiallari asosida Antarktidada Jan. sovuqlik qutbi aniqlandi, u yerda yillik örtaça tra —57° ligi qayd etildi. Ozon qatlami tropik mintaqalarda juda yuqorida va yupqa, qutbiy mintaqalarda esa qalin va past joylaşganligi isbot etildi. Şarqiy Sibirda yangi muzliklar borligi aniklandi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ХАЛҚАРО ГЕОФИЗИКА ЙИЛИ - 1957 й. 1 июлдан 1958 й. 31 дек.гача ўтган (18 ой) давр; бу давр ичида бутун Ер шаридаги 67 мамлакатда ягона дастур ва методика асосида геофизик кузатишлар ва тадқиқотлар олиб борилди. Х.г.й. бундан илгари ўтган иккита Халқаро қутб йилларининг давоми бўлди. Қуёш активлигининг максимум даврига тўғриланган Х.г.й. дастурига куйидаги кузатишлар киритилди: аэрологик ва метеорологик, океанографик, гляциологик, магнит, гравиметрик ва сейсмик; устки атмосфера — қутб ёғдулари, ионосфера, метеорлар, космик нурлари ҳам ўрганилди. Натижада Қуёш билан Ер ўртасидаги ўзаро алоқани ўрганиш ишига катта ҳисса қўшилди, Антарктидани тадқиқ қилишда муҳим аҳамият касб этди, у ерда турли мамлакатлар ўз базаларини барпо этишди. Х.г.й. кузатиш материаллари асосида Антарктидада Жан. совуқлик қутби аниқланди, у ерда йиллик ўртача тра —57° лиги қайд этилди. Озон қатлами тропик минтақаларда жуда юқорида ва юпқа, қутбий минтақаларда эса қалин ва паст жойлашганлиги исбот этилди. Шарқий Сибирда янги музликлар борлиги аникланди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.