Xalqaro terrorizm

Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 49–50-b. — ziyouz.com

Xalqaro terrorizm - bir davlat hududi doirasidan taşqariga çiqadigan terrorizm; odamlarning behuda halok bölişiga olib keluvçi, davlatlar va ular rasmiy vakillarining normal diplomatik faoliyatini buzuvçs, hamda xalqaro aloqalar va uçraşuvlarni, şuningdek, davlatlar örtasida transport va boşqa aloqalarni amalga oşirişni qiyinlaştiruvçi xalqaro miqyosdagi ijtimoiy xavfli harakat va kilmişlar yiğindisi. X.t. 20-a.ning 60—70-y.lariga kelib özini yaqqol namoyon kildi: dastlab turli davlatlardagi jinoyatçilar, öz davlatiga nisbatan ekstremistik ruxdagi guruhlar birlaşib, ijtimoiyiqgisodiy jixatdan orqada qolayotgan va kam rivojlangan mamlakatlarda harakat körsata boşladi. Xalqaro terrorçilar ayrim davlatlarning rahbarlariga, xalqaro miqyosda obröga ega bölgan siyosatçilarga çetdan turib suiqasd uyuştiriş, davlat, transport, aloqa va milliy xavfsizlik tizimini işdan çiqaruvçi portlaşlar va harakatlar sodir etiş, transport vositalari, jumladan, samolyotlarni olib qoçiş bilan şuğullana boşladilar. 80-y.larga kelib X.t. yanada jidsiy tus oldi. Begunoh, tinç aholi örtasida köpdanköp qurbonlar bölişi, xalqaro terrorçilarning boşqa yovuzliklari jahon jamoatçiligini qatgiq taşvişlantirib qöydi. 1978 y. kuçli «yettilik» davlatlari rahbarlarining Bonn (GFR) ş.dagi uçraşuvida X.t.ga qarşi kuraş töğrisida bayonot qabul qilindi. X.t.ning oşib borayotgan xavfi va unga qarşi kuraş masalalari oliy darajadagi keyingi barça uçraşuvlarning asosiy mavzui bölib qoldi. Çunki xalqaro terrorçilar bir tizimga birlaşib, baynalmilallaşdi. Ular safida turli davlat, millat vakillari, diniy ekstremistik ruhsagi şaxslar, narkobiznes va qurolyaroğ savdosidan foyda köruvçi jinoiy tödalar, yollanib xizmat qiluvçilar paydo böldi. Xalqaro terrorçilik va ekstremizm markazlarida razil jinoyatçilarni tayyorlaydigan maxsus lagerlar oçildi. Xalqaro terrorçilar aholini, xususan, dindorlar va yoşlarni davlatga, davlat taşkilotlariga qarşi qöyişga hamda hokimiyatga qarşi muholafatni şakllantirişga harakat qiladi.

Özbekiston Resggublikasi öz mustaqilligining dastlabki yillaridan boşlab terrorizm va ekstremizmning har kanday körinipşga qarşi qat'iyat bilan kuraşib kelmoqda. ÖzR köplab xalqaro bitimlarning, çunonçi, X.t. körinişlariga qarşi kuraşga qaratilgan bitimlarning, jumladan, havo kemalarini qonunga xilof ravişda egallab olişga qarşi kuraş töğrisidagi 1970 y.gi Gaaga konvensiyasining, Fuqaro aviatsiyasining xavfsizligiga qarşi qaratilgan qonunga xilof harakatlarga qarşi kuraş töğrisidagi 1971 y.gi Monreal konvensiyasining, Xalqaro himoyadan foydalanuvçi şaxslar, jumladan, diplomatik agentlarga qarşi jinoyatlarning oldini oliş va jazolaş töğrisidagi 1973 y.gi konvensiyaning , terrorizmni moliyalaştirişga qarşi kuraş töğrisidagi va b. konvensiyalarning iştirokçisi. 2004 y. 1 yanv.dan Toşkentda Şanxay hamkorlik taşkiloti (ŞHT)ning Mintaqaviy aksilterror tuzilmasi ijroiya qömitasi faoliyat körsata boşladi.

Ad.: Karimov I.A., Özbekiston XXI asr bösağasida: xavfsizlikka tahdid, barqarorlik şartlari va taraqqiyot kafolatlari, T., 1997. Karimov I.A., Vatanimizning tinçligi va xavfsizligi öz kuçqudratimizga, xalqimizning hamjihatligi va bukilmas irodasiga boğliq, T., 2004.

Sayfiddin Jörayev.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ХАЛҚАРО ТЕРРОРИЗМ - бир давлат ҳудуди доирасидан ташқарига чиқадиган терроризм; одамларнинг беҳуда ҳалок бўлишига олиб келувчи, давлатлар ва улар расмий вакилларининг нормал дипломатик фаолиятини бузувчц, ҳамда халқаро алоқалар ва учрашувларни, шунингдек, давлатлар ўртасида транспорт ва бошқа алоқаларни амалга оширишни қийинлаштирувчи халқаро миқёсдаги ижтимоий хавфли ҳаракат ва килмишлар йиғиндиси. Х.т. 20-а.нинг 60—70-й.ларига келиб ўзини яққол намоён килди: дастлаб турли давлатлардаги жиноятчилар, ўз давлатига нисбатан экстремистик рухдаги гуруҳлар бирлашиб, ижтимоийиқгисодий жихатдан орқада қолаётган ва кам ривожланган мамлакатларда ҳаракат кўрсата бошлади. Халқаро террорчилар айрим давлатларнинг раҳбарларига, халқаро миқёсда обрўга эга бўлган сиёсатчиларга четдан туриб суиқасд уюштириш, давлат, транспорт, алоқа ва миллий хавфсизлик тизимини ишдан чиқарувчи портлашлар ва ҳаракатлар содир этиш, транспорт воситалари, жумладан, самолётларни олиб қочиш билан шуғуллана бошладилар. 80-й.ларга келиб Х.т. янада жидций тус олди. Бегуноҳ, тинч аҳоли ўртасида кўпданкўп қурбонлар бўлиши, халқаро террорчиларнинг бошқа ёвузликлари жаҳон жамоатчилигини қатгиқ ташвишлантириб қўйди. 1978 й. кучли «еттилик» давлатлари раҳбарларининг Бонн (ГФР) ш.даги учрашувида Х.т.га қарши кураш тўғрисида баёнот қабул қилинди. Х.т.нинг ошиб бораётган хавфи ва унга қарши кураш масалалари олий даражадаги кейинги барча учрашувларнинг асосий мавзуи бўлиб қолди. Чунки халқаро террорчилар бир тизимга бирлашиб, байналмилаллашди. Улар сафида турли давлат, миллат вакиллари, диний экстремистик руҳцаги шахслар, наркобизнес ва қуроляроғ савдосидан фойда кўрувчи жиноий тўдалар, ёлланиб хизмат қилувчилар пайдо бўлди. Халқаро террорчилик ва экстремизм марказларида разил жиноятчиларни тайёрлайдиган махсус лагерлар очилди. Халқаро террорчилар аҳолини, хусусан, диндорлар ва ёшларни давлатга, давлат ташкилотларига қарши қўйишга ҳамда ҳокимиятга қарши муҳолафатни шакллантиришга ҳаракат қилади.

Ўзбекистон Ресггубликаси ўз мустақиллигининг дастлабки йилларидан бошлаб терроризм ва экстремизмнинг ҳар кандай кўринипшга қарши қатъият билан курашиб келмоқда. ЎзР кўплаб халқаро битимларнинг, чунончи, Х.т. кўринишларига қарши курашга қаратилган битимларнинг, жумладан, ҳаво кемаларини қонунга хилоф равишда эгаллаб олишга қарши кураш тўғрисидаги 1970 й.ги Гаага конвенциясининг, Фуқаро авиациясининг хавфсизлигига қарши қаратилган қонунга хилоф ҳаракатларга қарши кураш тўғрисидаги 1971 й.ги Монреаль конвенциясининг, Халқаро ҳимоядан фойдаланувчи шахслар, жумладан, дипломатик агентларга қарши жиноятларнинг олдини олиш ва жазолаш тўғрисидаги 1973 й.ги конвенциянинг , терроризмни молиялаштиришга қарши кураш тўғрисидаги ва б. конвенцияларнинг иштирокчиси. 2004 й. 1 янв.дан Тошкентда Шанхай ҳамкорлик ташкилоти (ШҲТ)нинг Минтақавий аксилтеррор тузилмаси ижроия қўмитаси фаолият кўрсата бошлади.

Ад.: Каримов И.А., Ўзбекистон XXI аср бўсағасида: хавфсизликка таҳдид, барқарорлик шартлари ва тараққиёт кафолатлари, Т., 1997. Каримов И.А., Ватанимизнинг тинчлиги ва хавфсизлиги ўз кучқудратимизга, халқимизнинг ҳамжиҳатлиги ва букилмас иродасига боғлиқ, Т., 2004.

Сайфиддин Жўраев.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.