Xalsidlar
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 23–24-b. — ziyouz.com
Xalsidlar (Chalcidoidea) pardaqanotlilar turkumiga mansub haşarotlarning katta oilasi. 27 oila, 8 mingga yaqin turi mavjud. Tanasining uz. 1—3 (ayrimlariniki 10)mm. Rangi yaşil, qora yoki sariq bölib, tovlanadi. Möylovi kamida 15 böğimdan iborat. Odd yelka, odatda, qisqa, qanot qopqoğiga yetmaydi. Örta yelkasi ba'zan böylama egatli. X. turli haşarotlar — koksidlar, ösimlik bitlari (şiralar), ikki qanotlilar va b.ning içki yoki taşqi parazita. X. orasvda ikkilamçi parazitlar, ya'ni foydali birlamçi parazitni nobud qiladigan parazitning parazitlari (öta parazitlari) ham bor. Liçinkalari parazitlik qilib yaşaydi. Rivojlanişning turli fazasidagi haşarotlar xöjayinlik vazifasini ötaydi. Parazit, odatda, xöjayinga tuxum qöyadi. Mavsumda 7 avlod beradi. X. dan köpgina q.x. zararkunanda haşarotlariga qarşi biologik kuraşda foydalaniladi. Ayniqsa, X.dan afelinus va trixogramma katta amaliy ahamiyatga ega.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ХАЛЬЦИДЛАР (Chalcidoidea) пардақанотлилар туркумига мансуб ҳашаротларнинг катта оиласи. 27 оила, 8 мингга яқин тури мавжуд. Танасининг уз. 1—3 (айримлариники 10)мм. Ранги яшил, қора ёки сариқ бўлиб, товланади. Мўйлови камида 15 бўғимдан иборат. Одд елка, одатда, қисқа, қанот қопқоғига етмайди. Ўрта елкаси баъзан бўйлама эгатли. X. турли ҳашаротлар — кокцидлар, ўсимлик битлари (ширалар), икки қанотлилар ва б.нинг ички ёки ташқи паразита. X. орасвда иккиламчи паразитлар, яъни фойдали бирламчи паразитни нобуд қиладиган паразитнинг паразитлари (ўта паразитлари) ҳам бор. Личинкалари паразитлик қилиб яшайди. Ривожланишнинг турли фазасидаги ҳашаротлар хўжайинлик вазифасини ўтайди. Паразит, одатда, хўжайинга тухум қўяди. Мавсумда 7 авлод беради. X. дан кўпгина қ.х. зараркунанда ҳашаротларига қарши биологик курашда фойдаланилади. Айниқса, Х.дан афелинус ва трихограмма катта амалий аҳамиятга эга.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.