Xameleonlar
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 59-b. — ziyouz.com
Xameleonlar XAMELEONLAR, buqalamunlar (Chamaeleontidae) — kaltakesaklar turkumi oilasi. 90 turi ma'lum. Afrika, Madagaskar o. va şu atrofdagi boşqa orollarda hamda Jan. Yevropa, Ğarbiy va Jan. Osiyoda tarqalgan. Tanasi 60 sm ça. Böyni kalta, uzun dumi spiralsimon öraladi. Oyokdari uzun, beş barmokli, barmoqdari 2—3 tadan guruh bölib teri ğilof içida joylaşgan. Tanasi şoxeimon tangaçalar va teri ösiqçalar bilan qoplangan. Köz qovoklari rivojlangan (közlari bir-biridan mustaqil ravişda harakatlana oladi). Köpçilik X. öpkasida xaltasimon ösikdari böladi. Xavf sezganda köp havo yutadi va tana şakli özgarib, qörqinçli tuye oladi. Rangi yoruğlik, tra va b. ta'sirida tez özgaradi (nomi şundan). Daraxt va butalarda soatlab öljasini poylab, kimirlamay ötiradi. Uzun tilini öljasiga otib, yopiştirib oladi. Haşarotlar bilan, yirik turlari mayda quşlar va kaltakesaklar bilan oziqlanadi. Köpçiligi tuxum qöyib (bir yöla 35 tagaça), ayrimlari tirik (14 tagaça bola) tuğib köpayadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ХАМЕЛЕОНЛАР, буқаламунлар (Chamaeleontidae) — калтакесаклар туркуми оиласи. 90 тури маълум. Африка, Мадагаскар о. ва шу атрофдаги бошқа оролларда ҳамда Жан. Европа, Ғарбий ва Жан. Осиёда тарқалган. Танаси 60 см ча. Бўйни калта, узун думи спиралсимон ўралади. Оёкдари узун, беш бармокли, бармоқдари 2—3 тадан гуруҳ бўлиб тери ғилоф ичида жойлашган. Танаси шохеимон тангачалар ва тери ўсиқчалар билан қопланган. Кўз қовоклари ривожланган (кўзлари бир-биридан мустақил равишда ҳаракатлана олади). Кўпчилик X. ўпкасида халтасимон ўсикдари бўлади. Хавф сезганда кўп ҳаво ютади ва тана шакли ўзгариб, қўрқинчли туе олади. Ранги ёруғлик, тра ва б. таъсирида тез ўзгаради (номи шундан). Дарахт ва буталарда соатлаб ўлжасини пойлаб, кимирламай ўтиради. Узун тилини ўлжасига отиб, ёпиштириб олади. Ҳашаротлар билан, йирик турлари майда қушлар ва калтакесаклар билан озиқланади. Кўпчилиги тухум қўйиб (бир йўла 35 тагача), айримлари тирик (14 тагача бола) туғиб кўпаяди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.