Xamir
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 59–60-b. — ziyouz.com
Xamir — un, suv, sut, yoğ, tuz qöşib tayyorlanadigan yarim fabrikat. Turli taomlar, non, kandolatçilik va makaron mahsulotlari, şirinliklar tayyorlaşda işlatiladi. Möljallangan mahsulotga qarab turli X.lar tayyorlanadi. Oddiy oşxamir— toğoraçaga elangan un solinib, oldindan tayyorlangan namakobdan ozozdan qöşib xamir qoriladi, yaxşilab pişitib iylanadi. Tayyor X.ni tindiriş uçun zuvala qilib, 10—15 min. örab qöyiladi, somsa, çuçvara, ugra, norin, lağmon va b. taomlar tayyorlaş uçun yupqa qilib yoyiladi. Bunday X.ni tayyorlaş uçun 1 kg unga 2 stakan iliq suv, 2 çoy qoşiq tuz solinadi. Oşirma yoki xamir-turuşli non xamir toğoraçadagi suvga tuz va xamirturuş solib eritilgaç, möljaldagi un solinadi va ozozdan suv qöşib X. qoriladi. Tayyor X. usti qalinroq narsa bilan yopilib, oşiriş uçun bir soatga issiqroq joyga qöyiladi. X.ning oşganligi köpçişi va orasida mayda ğovakçalar paydo bölganligidan bilinadi. Oşirma X. tayyorlaş uçun 1 kg unga 2 çoy qoşiğida tuz, 2 stakan iliq suv, 25—30 g xamirturuş kerak böladi. Oşirma X.dan, asosan, nonlar, ayrim somsalartayerlanadi. Xamirturuşsiz sut, yoğ va tuxum qöşiladigan X. turli nonlar, patir, örama, zangza, çakçak, böğirsoq kabi pişirikdar tayyorlaşsa işlatiladi. Bunday X.ni tayyorlaş uçun 1 kg un, 2 stakan sut yoki şirobça, 1 oş qoşiğida sariyoğ yoki eritilgan qöy yoği, 1 dona tuxum va 1 çoy qoşiğida tuz kerak böladi. Agar X. faqat tuxumning özida qoriladigan bölsa, 1 kg unga 4—5 dona tuxum kerak böladi. Xamirturuşli sut, yoğ va tuxum qöşiladigan X.dan turli buloçkalar, piroglar, ruletlar tayerlanadi. Bunday X.ni tayyorlaşda barça masalliklar un, sut, yoğ, tuz, şakar, tuxum, xamirturuş va b. birdaniga qöşib qoriladi. X.ni toğoraning özida issiq qilib örab oşiriş uçun olib qöyiladi. Bunday X. uçun 1 kg unga 35—40 g xamirturuş, 2 stakan iliq sut (yoki 1 stakan sut bilan 1 stakan şirobça yoki 1 stakan sut, 200 g sariyoğ) kerak böladi. Agar tuxumning özida qoriladigan bölsa, 5—6 dona tuxum, 2 çoy qoşiğida tuz, 3—4 oş qoşiğida şakar qöşiladi. Ayrim hollarda xamirturuş örniga qatiq yoki smetana qöşiş mumkin.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ХАМИР — ун, сув, сут, ёғ, туз қўшиб тайёрланадиган ярим фабрикат. Турли таомлар, нон, кандолатчилик ва макарон маҳсулотлари, ширинликлар тайёрлашда ишлатилади. Мўлжалланган маҳсулотга қараб турли Х.лар тайёрланади. Оддий ошхамир— тоғорачага эланган ун солиниб, олдиндан тайёрланган намакобдан озоздан қўшиб хамир қорилади, яхшилаб пишитиб ийланади. Тайёр Х.ни тиндириш учун зувала қилиб, 10—15 мин. ўраб қўйилади, сомса, чучвара, угра, норин, лағмон ва б. таомлар тайёрлаш учун юпқа қилиб ёйилади. Бундай Х.ни тайёрлаш учун 1 кг унга 2 стакан илиқ сув, 2 чой қошиқ туз солинади. Оширма ёки хамир-турушли нон хамир тоғорачадаги сувга туз ва хамиртуруш солиб эритилгач, мўлжалдаги ун солинади ва озоздан сув қўшиб X. қорилади. Тайёр X. усти қалинроқ нарса билан ёпилиб, ошириш учун бир соатга иссиқроқ жойга қўйилади. Х.нинг ошганлиги кўпчиши ва орасида майда ғовакчалар пайдо бўлганлигидан билинади. Оширма X. тайёрлаш учун 1 кг унга 2 чой қошиғида туз, 2 стакан илиқ сув, 25—30 г хамиртуруш керак бўлади. Оширма Х.дан, асосан, нонлар, айрим сомсалартайерланади. Хамиртурушсиз сут, ёғ ва тухум қўшиладиган X. турли нонлар, патир, ўрама, зангза, чакчак, бўғирсоқ каби пиширикдар тайёрлащца ишлатилади. Бундай Х.ни тайёрлаш учун 1 кг ун, 2 стакан сут ёки широбча, 1 ош қошиғида сариёғ ёки эритилган қўй ёғи, 1 дона тухум ва 1 чой қошиғида туз керак бўлади. Агар X. фақат тухумнинг ўзида қориладиган бўлса, 1 кг унга 4—5 дона тухум керак бўлади. Хамиртурушли сут, ёғ ва тухум қўшиладиган Х.дан турли булочкалар, пироглар, рулетлар тайерланади. Бундай Х.ни тайёрлашда барча масалликлар ун, сут, ёғ, туз, шакар, тухум, хамиртуруш ва б. бирданига қўшиб қорилади. Х.ни тоғоранинг ўзида иссиқ қилиб ўраб ошириш учун олиб қўйилади. Бундай X. учун 1 кг унга 35—40 г хамиртуруш, 2 стакан илиқ сут (ёки 1 стакан сут билан 1 стакан широбча ёки 1 стакан сут, 200 г сариёғ) керак бўлади. Агар тухумнинг ўзида қориладиган бўлса, 5—6 дона тухум, 2 чой қошиғида туз, 3—4 ош қошиғида шакар қўшилади. Айрим ҳолларда хамиртуруш ўрнига қатиқ ёки сметана қўшиш мумкин.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.