Xantal
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 65-b. — ziyouz.com
Xantal XANTAL, gorçitsa — karamdoşlar oilasining Sinapis va Brassica turkumiga mansub bir va köp yillik ötsimon ösimliklar turkumi; moyli ekin. Vatani — Örta dengiz böylari. Yevropa, Şim. Afrika va Osiyoda tarqalgan. Sinapis turkumi 7—10 turni öz içiga oladi. Oq X. turi (S.alba) Örta dengiz mamlakatlarida östiriladi, asosan, Ğarbiy Yevropada ekiladi. Böyi 25— 100 sm, poyasi tik ösadi. Töpguli köp gulli, ikki jinsli, özidan hamda çetdan çanglanadi. Mevasi qözoqça. Uruği oç sariq yoki oç jigarrang, ta'mi aççiq, efir hidi keladi. Yovvoyi X. yoki dala X.i (S.arvensis) bir yillik (bahorgi ekinlar dalalarida ösadigan) begona öt. Yevropa, Şim. Afrika va Osiyodatarkalgan. Qor a X. (S.nigra) qözoqlari poyaga yopişgan. Kiçik Osiyo, Yevropa va Amerikada ekiladi. Xabaşiston X. i (B.carinata) Efiopiyada ekiladi. X. namsevar, sovuqqa çidamli, uzun kun ösimligi. Ösuv davri 95—120 kun. X. uruğidan non, qandolatçilik, konserva, parfyumeriya sanoatida işlatiladigan sifatli moy olinadi (35— 40%). X. kunjarasidan olinadigan kukundan tibbiyotda işlatiladigan xantalli qoğoz va iste'mol kilinadigan ziravor bötqa tayyorlanadi. X.nyng ildizmevali va bargli navlari sabzavot ösimligi hisoblanadi. Hamma X.lar asal beruvçi ekin.
Halima Otaboyeva.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ХАНТАЛ, горчица — карамдошлар оиласининг Sinapis ва Brassica туркумига мансуб бир ва кўп йиллик ўтсимон ўсимликлар туркуми; мойли экин. Ватани — Ўрта денгиз бўйлари. Европа, Шим. Африка ва Осиёда тарқалган. Sinapis туркуми 7—10 турни ўз ичига олади. Оқ X. тури (S.alba) Ўрта денгиз мамлакатларида ўстирилади, асосан, Ғарбий Европада экилади. Бўйи 25— 100 см, пояси тик ўсади. Тўпгули кўп гулли, икки жинсли, ўзидан ҳамда четдан чангланади. Меваси қўзоқча. Уруғи оч сариқ ёки оч жигарранг, таъми аччиқ, эфир ҳиди келади. Ёввойи X. ёки дала Х.и (S.arvensis) бир йиллик (баҳорги экинлар далаларида ўсадиган) бегона ўт. Европа, Шим. Африка ва Осиёдатаркалган. Қор а X. (S.nigra) қўзоқлари пояга ёпишган. Кичик Осиё, Европа ва Америкада экилади. Хабашистон X. и (B.carinata) Эфиопияда экилади. X. намсевар, совуққа чидамли, узун кун ўсимлиги. Ўсув даври 95—120 кун. X. уруғидан нон, қандолатчилик, консерва, парфюмерия саноатида ишлатиладиган сифатли мой олинади (35— 40%). X. кунжарасидан олинадиган кукундан тиббиётда ишлатиладиган ханталли қоғоз ва истеъмол килинадиган зиравор бўтқа тайёрланади. Х.нйнг илдизмевали ва баргли навлари сабзавот ўсимлиги ҳисобланади. Ҳамма Х.лар асал берувчи экин.
Ҳалима Отабоева.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.