Xarabalğas
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 68–69-b. — ziyouz.com
Xarabalğas XARABALĞAS, Qorabolğasun — Uyğur xoqonligi poytaxti — Ördubaliq ş. xarobasi (8—9-a.lar). 840 y. Yenisey qirğizlari tomonidan bosib olinib vayron qilingan. Urxun daryosining söl soxilida Erdenidzu monastiri (Möğuliston)dan 15 km şim. da joylaşgan. X.B.ning markaziy qismi kötarma tuproq bilan örab olinib, qal'a va arkdan jan.ğarbda bölgan. Istehkomlar va xom ğiştdan qurilgan devorlarning sakdanib qolgan bal. 10— 12 m, qöriqçi minora (donjon) qal'a örtasida joylaşib, uning bal. 14 m ni taşkil etgan. Şahar qat'iy reja asosida qurilgan. X.B. hududida 8—9-a.larga oid uyğur sopol idişlari topilgan. Qal'adan jan.da ibodatxonalar majmui va unga şarq tomondan yondoşgan turar joy mavzesi anikdangan. Aftidan bu mavze uyğur xoqoni bilan boğliq bölib, u yerdan topilgan granit stela (ustun) sirtida ajdarho tasviri va 9-a.dagi uyğur xoqonlaridan birining şa'niga atab uyğur, xitoy va suğd tillarida bitilgan yozuvlar aks etgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ХАРАБАЛҒАС, Қораболғасун — Уйғур хоқонлиги пойтахти — Ўрдубалиқ ш. харобаси (8—9-а.лар). 840 й. Енисей қирғизлари томонидан босиб олиниб вайрон қилинган. Урхун дарёсининг сўл сохилида Эрдэнидзу монастири (Мўғулистон)дан 15 км шим. да жойлашган. Х.Б.нинг марказий қисми кўтарма тупроқ билан ўраб олиниб, қалъа ва аркдан жан.ғарбда бўлган. Истеҳкомлар ва хом ғиштдан қурилган деворларнинг сакданиб қолган бал. 10— 12 м, қўриқчи минора (донжон) қалъа ўртасида жойлашиб, унинг бал. 14 м ни ташкил этган. Шаҳар қатъий режа асосида қурилган. Х.Б. ҳудудида 8—9-а.ларга оид уйғур сопол идишлари топилган. Қалъадан жан.да ибодатхоналар мажмуи ва унга шарқ томондан ёндошган турар жой мавзеси аникданган. Афтидан бу мавзе уйғур хоқони билан боғлиқ бўлиб, у ердан топилган гранит стела (устун) сиртида аждарҳо тасвири ва 9-а.даги уйғур хоқонларидан бирининг шаънига атаб уйғур, хитой ва суғд тилларида битилган ёзувлар акс этган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.