Xaraxoto
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 73-b. — ziyouz.com
Xaraxoto (möğulça — Qora şahar) — Edzina (yoxud Xeyjunçen) şaharqal'a xarobasi, Ğarbiy Sya davlatining Edzin-Gol daryosi quyi oqimi böyidagi harbiy okruglaridan birining markazi. Dastlab 11-a. boşidagi yozma manbalarda qayd etilgan. 1226 y. Çingizxon tomonidan vayron qilingan. P.K.Kozlov boşçiligidagi rus arxeologik ekspeditsiyasi tomonidan (1908, 1909, 1926 y.larda) tadqiq etilgan. Töğri törtburçak tarxli (440x360 m) şahar — burj, minoralari, istehkomlari, suburganlari (buddaviy diniy inşootlar) bölgan paxsa devor bilan öralgan. Dökon, ustaxona, turar joy, omborxonalar xarobalari saqlangan. Şahar atrofida ekinzorlar, suğoriş kanallari, çorboğlar joylaşgan. Köplab mehnat qurollari, hunarmandçilik buyumlari, turli hujjatlar, xitoy tangalari, Yuan sulolasi tomonidan jahonda ilk marotaba çiqarilgan qoğoz pullar topilgan. Suburganlardan birida Budda diniga oid buyumlar (gravyura, haykallar), tangut, tibet, xitoy tillarida bitilgan 2000 jilddan ziyod kitoblar va qölyozmalar, tangut yozuvini öqişda asos bölgan tangutxitoy luğati va b. çiqqan. X.X. topilmalari SanktPeterburgdagi Davlat Ermitajida sakdanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ХАРАХОТО (мўғулча — Қора шаҳар) — Эдзина (ёхуд Хэйжунчен) шаҳарқалъа харобаси, Ғарбий Ся давлатининг Эдзин-Гол дарёси қуйи оқими бўйидаги ҳарбий округларидан бирининг маркази. Дастлаб 11-а. бошидаги ёзма манбаларда қайд этилган. 1226 й. Чингизхон томонидан вайрон қилинган. П.К.Козлов бошчилигидаги рус археологик экспедицияси томонидан (1908, 1909, 1926 й.ларда) тадқиқ этилган. Тўғри тўртбурчак тархли (440x360 м) шаҳар — бурж, миноралари, истеҳкомлари, субурганлари (буддавий диний иншоотлар) бўлган пахса девор билан ўралган. Дўкон, устахона, турар жой, омборхоналар харобалари сақланган. Шаҳар атрофида экинзорлар, суғориш каналлари, чорбоғлар жойлашган. Кўплаб меҳнат қуроллари, ҳунармандчилик буюмлари, турли ҳужжатлар, хитой тангалари, Юань сулоласи томонидан жаҳонда илк маротаба чиқарилган қоғоз пуллар топилган. Субурганлардан бирида Будда динига оид буюмлар (гравюра, ҳайкаллар), тангут, тибет, хитой тилларида битилган 2000 жилддан зиёд китоблар ва қўлёзмалар, тангут ёзувини ўқишда асос бўлган тангутхитой луғати ва б. чиққан. Х.Х. топилмалари СанктПетербургдаги Давлат Эрмитажида сакданади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.