Xaritagrafik tur
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 77-b. — ziyouz.com
Xaritagrafik tur - xaritalar da meridian va paralyayellarttt özaro kesişişidan hosil bölgan tör. Çiziklar xarita masştabi va belgilanişiga köra turli intervaldagi gradus, minutlardan ötkaziladi. Örta va yirik masştabli xaritalarda X.t. körsatilmaydi, xarita ramkalarida meridian va parallellar örni körsatiladi. Xaritalarni tayyorlaşda X.t. xaritagrafik tasvirni yaratiş uçun sinç (asos) vazifasini bajaradi. Xaritadan foydalanişda Yer ellipsoididagi nuqtalar koordinatalarini aniqlaşga, xaritaga nuqtalarni ularning koordinatalari böyiça tuşirişga, çiziklar yönalişini dunyo tomonlariga nisbatan ölçaşga, xaritaning istalgan joyida masştablari va xatoliklarni hisoblab çiqarişga imkon beradi. X.t.da parallellarning hisobi ekvatordan boşlanadi. 1884 y.gi Xalqaro kelişuvga muvofiq, Grinviç meridiani boş meridian deb qabul qilingan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ХАРИТАГРАФИК ТУР - хариталар да меридиан ва параляелларттт ўзаро кесишишидан ҳосил бўлган тўр. Чизиклар харита масштаби ва белгиланишига кўра турли интервалдаги градус, минутлардан ўтказилади. Ўрта ва йирик масштабли хариталарда Х.т. кўрсатилмайди, харита рамкаларида меридиан ва параллеллар ўрни кўрсатилади. Хариталарни тайёрлашда Х.т. харитаграфик тасвирни яратиш учун синч (асос) вазифасини бажаради. Харитадан фойдаланишда Ер эллипсоидидаги нуқталар координаталарини аниқлашга, харитага нуқталарни уларнинг координаталари бўйича туширишга, чизиклар йўналишини дунё томонларига нисбатан ўлчашга, хаританинг исталган жойида масштаблари ва хатоликларни ҳисоблаб чиқаришга имкон беради. Х.т.да параллелларнинг ҳисоби экватордан бошланади. 1884 й.ги Халқаро келишувга мувофиқ, Гринвич меридиани бош меридиан деб қабул қилинган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.