Xarsangtoş
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 80-b. — ziyouz.com
Xarsangtoş — köpinça ohaktoş, dolomit, qumtoş, ba'zan fanit kabi toğ jinslarining ajratib olinadigan notöğri şaklli (köndalangiga 15— 50 sm) bölaklari. X. tayyorlaş uçun qisilişga mustahkamlik çegarasi 100 Mn/m2 (1000 kgs/sm2)gaça bölgan toğ jinslaridan foydalaniladi. X.lar poydevorlar ostiga solişga, ehromlar, yordamçi devorlar, kanalizatsiya, kanallar, gidrotexnik inşootlar va b. qurişda işlatiladi. Ilgarigi vaqtlarda tegirmon toşlari sifatida keng foydalanilgan. X. ötmişda köpinça oçiq usulda, kam hollarda yer ostidan ajratib olingan. Qadimda X. keng kölamda Xitoy, Misr, Mesopotamiya, Yunoniston, Rimda, örta asrlarda hoz. Örta Osiyo hududida oddiy usudda qazib olingan. 18-a.dan X. olişda burğilab portlatiş usulidan foydalanila boşladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ХАРСАНГТОШ — кўпинча оҳактош, доломит, қумтош, баъзан фанит каби тоғ жинсларининг ажратиб олинадиган нотўғри шаклли (кўндалангига 15— 50 см) бўлаклари. X. тайёрлаш учун қисилишга мустаҳкамлик чегараси 100 Мн/м2 (1000 кгс/см2)гача бўлган тоғ жинсларидан фойдаланилади. Х.лар пойдеворлар остига солишга, эҳромлар, ёрдамчи деворлар, канализация, каналлар, гидротехник иншоотлар ва б. қуришда ишлатилади. Илгариги вақтларда тегирмон тошлари сифатида кенг фойдаланилган. X. ўтмишда кўпинча очиқ усулда, кам ҳолларда ер остидан ажратиб олинган. Қадимда X. кенг кўламда Хитой, Миср, Месопотамия, Юнонистон, Римда, ўрта асрларда ҳоз. Ўрта Осиё ҳудудида оддий усудда қазиб олинган. 18-а.дан X. олишда бурғилаб портлатиш усулидан фойдаланила бошлади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.