Xasmol
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 84-b. — ziyouz.com
Xasmol XASMOL, milkak, panaritsiy — qöl barmoği töqimalarining ötkir yiringli yalliğlanişi. Köpinça barmoqning oxirgi (tirnoq) falangasidagi mayda jarohatga (yoriq, tirnalgan, tikan, zirapça kirgan, piçoq kesgan, sançilgan) yiringlatuvçi mikroblar kirişidan paydo böladi. Yalliğlaniş yuzada (terida, tirnoq yaqinida) va çuqur (teri ostida) payda, böğimda, suyaqsa bölişi mumkin.
Yuza X.da yiring epidermis ostida yiğiladi; atrofidagi teri qizaradi, oğriydi (asosan, açişiş seziladi). Pufak astasekin kattalaşadi, bunda yiringli yalliğlaniş kamdankam hollarda çuqurroq joylaşgan töqimalarga ötadi. Tirnoq yaqinidagi X.da yiringli pufak tirnoq gardişi terisida hosil böladi. Agar yiring tirnoq ildizi ostiga ötsa, tirnoq osti X.i deyiladi va bu, odatda, tirnoq köçib tuşgandan söng yöqoladi.
Çuqur X., odatda, barmoqning kaft yuzasida, avvaliga teri ostida paydo böladi. Bu yuzadagi teri qalin bölganidan uning ostida hosil böladigan yiring uzoq vaktgaça taşkariga yorib çiqa olmaydi, natijada payga, böğimlarga va suyakka ötadi, ba'zan ularni bir vaqtning özida şikastlantiradi. Bunda kuçli oğriq paydo böladi, kasallangan barmoq bezillab turadi. Barmoqni qimirlatganda, uni bukib yozganda oğriqning kuçayişi X.ning pay yoki böğimga ötganligini bildiradi.
X.ning har qanday şakli va ayniqsa, çuqur X. noxuş oqibatlarga olib kelişi mumkin. X.ning oldini olişda barmoklarni şikastlanişdan asraş, qölni toza tutiş, tirnoq olşpda ehtiyot böliş zarur. Barmoq terisi salgina şikastlanganida uni toza suv bilan yuvib, yod, spirt surtiş va öşa joyni steril bint bilan boğlaş lozim. X.ni öz bilgiça davolaş yaramaydi.
Davosi: konservativ muolajalar (UVÇ, ultratovuş, kvars) ötkaziladi, agar ular naf bermasa jarrohlik usuli qöllaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ХАСМОЛ, милкак, панариций — қўл бармоғи тўқималарининг ўткир йирингли яллиғланиши. Кўпинча бармоқнинг охирги (тирноқ) фалангасидаги майда жароҳатга (ёриқ, тирналган, тикан, зирапча кирган, пичоқ кесган, санчилган) йиринглатувчи микроблар киришидан пайдо бўлади. Яллиғланиш юзада (терида, тирноқ яқинида) ва чуқур (тери остида) пайда, бўғимда, суяқца бўлиши мумкин.
Юза Х.да йиринг эпидермис остида йиғилади; атрофидаги тери қизаради, оғрийди (асосан, ачишиш сезилади). Пуфак астасекин катталашади, бунда йирингли яллиғланиш камданкам ҳолларда чуқурроқ жойлашган тўқималарга ўтади. Тирноқ яқинидаги Х.да йирингли пуфак тирноқ гардиши терисида ҳосил бўлади. Агар йиринг тирноқ илдизи остига ўтса, тирноқ ости Х.и дейилади ва бу, одатда, тирноқ кўчиб тушгандан сўнг йўқолади.
Чуқур X., одатда, бармоқнинг кафт юзасида, аввалига тери остида пайдо бўлади. Бу юзадаги тери қалин бўлганидан унинг остида ҳосил бўладиган йиринг узоқ вактгача ташкарига ёриб чиқа олмайди, натижада пайга, бўғимларга ва суякка ўтади, баъзан уларни бир вақтнинг ўзида шикастлантиради. Бунда кучли оғриқ пайдо бўлади, касалланган бармоқ безиллаб туради. Бармоқни қимирлатганда, уни букиб ёзганда оғриқнинг кучайиши Х.нинг пай ёки бўғимга ўтганлигини билдиради.
Х.нинг ҳар қандай шакли ва айниқса, чуқур X. нохуш оқибатларга олиб келиши мумкин. Х.нинг олдини олишда бармокларни шикастланишдан асраш, қўлни тоза тутиш, тирноқ олшпда эҳтиёт бўлиш зарур. Бармоқ териси салгина шикастланганида уни тоза сув билан ювиб, йод, спирт суртиш ва ўша жойни стерил бинт билан боғлаш лозим. Х.ни ўз билгича даволаш ярамайди.
Давоси: консерватив муолажалар (УВЧ, ультратовуш, кварц) ўтказилади, агар улар наф бермаса жарроҳлик усули қўлланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.