Xazarlar
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 8-b. — ziyouz.com
Xazarlar — turkiy xalq. Gunnlar bosqinidan söng (4-a.) Şarqiy Yevropada paydo bölgan va Ğarbiy Kaspiy böyi daştida, Şim. Doğistondagi Sulak daryosi bilan Kuyi Volga oraliğida köçmançi hayot tarzi keçirgan. Savirlar bilan birgalikda X. Eron va Vizantiyaning Zakavkazyedagi mulklariga hujum qilgan. X. bunda özaro raqobatda bölgan goh Eron, goh Vizantiya tomonida turib uruşga kirgan. 6-a.ning 60-y.larida X. Turk xoqonligita tobe bölişgan. 7-a. örtasida, Ğarbiy Turk xoqonligi parçalangaç, uning davomi sifatida Xazar xoqonligi barpo etilgan. Uzoq vaqt X.ning asosiy maşğuloti köçmançi çorvadorlik bölib qolgan. 8-a.da X.da uruğçilik munosabatlari yemirilib, ilk mulkçilik munosabatlari şakllangan. Aholining bir qismi ötroq hayotga ötib, dehqonçilik va boğdorçilik bilan (avval Şim. Doğistoida, söngra Volga böyida) şuğullangan. 10-a.da Xazar xoqonligi barxam topgaç, X. Daşti Qipçoqdagi turkiy bijanaklarga singib ketgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ХАЗАРЛАР — туркий халқ. Гуннлар босқинидан сўнг (4-а.) Шарқий Европада пайдо бўлган ва Ғарбий Каспий бўйи даштида, Шим. Доғистондаги Сулак дарёси билан Куйи Волга оралиғида кўчманчи ҳаёт тарзи кечирган. Савирлар билан биргаликда X. Эрон ва Византиянинг Закавказьедаги мулкларига ҳужум қилган. X. бунда ўзаро рақобатда бўлган гоҳ Эрон, гоҳ Византия томонида туриб урушга кирган. 6-а.нинг 60-й.ларида X. Турк хоқонлигита тобе бўлишган. 7-а. ўртасида, Ғарбий Турк хоқонлиги парчалангач, унинг давоми сифатида Хазар хоқонлиги барпо этилган. Узоқ вақт Х.нинг асосий машғулоти кўчманчи чорвадорлик бўлиб қолган. 8-а.да Х.да уруғчилик муносабатлари емирилиб, илк мулкчилик муносабатлари шаклланган. Аҳолининг бир қисми ўтроқ ҳаётга ўтиб, деҳқончилик ва боғдорчилик билан (аввал Шим. Доғистоида, сўнгра Волга бўйида) шуғулланган. 10-а.да Хазар хоқонлиги бархам топгач, X. Дашти Қипчоқдаги туркий бижанакларга сингиб кетган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.