Xazonrezgilik
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 9–10-b. — ziyouz.com
Xazonrezgilik — daraxtlar va butalar, ba'zan ötlar (qiçitqon öt) bargining tökilişi. Barglar yilning muayyan davrida bir vaktda (mas, barg tukadigan daraxtlarda) yoki uzoq vaqt davomida (doim yaşil usimliklarda) bittadan tökilişi mumkin. Tropik mintaqalarda daraxtlar bir neça kun, mö'tadil iqlimli hududlarda 8—9 oy bargeiz böladi. X. — barglarning qarişi bilan boğliq normal fiziologik jarayon. X. oldidan barglarda çuqur biokimyoviy va fiziologik özgarişlar sodir böladi: xlorofill yemiriladi; karotinoidlar uzoq vaqt sak/ganib qolib, bargning kuzgi rangini belgilaydi. Barglardagi oziq moddalar zaxira töplovçi organlar (tuganaklar, ildizmeva, ildizpoyalar) ösiş nuqtalari va yoş novdalarga ötadi. X. mexanizmi barg yoki barg bandi asosida parenxima hujayralari hisobidan köçib tuşadigan qatlamning hosil bölişi bilan boğliq. Bargni poyada uşlab turadigan ötkazuvçi tökima bargning oğirligi va şamol ta'sirida uzilib, tökiladi. X. ösimliklarning namlik sarfini kamaytiriş va novdalarni qor oğirligi ta'sirida sinişdan saqlanişga moslanişdan iborat evolyutsion jarayon.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ХАЗОНРЕЗГИЛИК — дарахтлар ва буталар, баъзан ўтлар (қичитқон ўт) баргининг тўкилиши. Барглар йилнинг муайян даврида бир вактда (мас, барг тукадиган дарахтларда) ёки узоқ вақт давомида (доим яшил усимликларда) биттадан тўкилиши мумкин. Тропик минтақаларда дарахтлар бир неча кун, мўътадил иқлимли ҳудудларда 8—9 ой баргеиз бўлади. X. — баргларнинг қариши билан боғлиқ нормал физиологик жараён. X. олдидан баргларда чуқур биокимёвий ва физиологик ўзгаришлар содир бўлади: хлорофилл емирилади; каротиноидлар узоқ вақт сак/ганиб қолиб, баргнинг кузги рангини белгилайди. Барглардаги озиқ моддалар захира тўпловчи органлар (туганаклар, илдизмева, илдизпоялар) ўсиш нуқталари ва ёш новдаларга ўтади. X. механизми барг ёки барг банди асосида паренхима ҳужайралари ҳисобидан кўчиб тушадиган қатламнинг ҳосил бўлиши билан боғлиқ. Баргни пояда ушлаб турадиган ўтказувчи тўкима баргнинг оғирлиги ва шамол таъсирида узилиб, тўкилади. X. ўсимликларнинг намлик сарфини камайтириш ва новдаларни қор оғирлиги таъсирида синишдан сақланишга мосланишдан иборат эволюцион жараён.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.