Xebey

Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 285–286-b. — ziyouz.com

Xebey — Xitoyning şim. qismidagi provinsiya, şarqdan Sariq dengizning Lyaodun va Boxayvan qöltiqlari örab turadi. Mayd. 202,7 ming km2. Aholisi 65,7 mln. kişi (1999). Hududining katta qismi Buyuk Xitoy tekisligida, ğarb, şim. va şim. ğarbida toğlar bor. Daryolari ziç. Ma'muriy markazi — Şitszyaçjuan ş.

X. — Xitoyning eng rivojlangan provinsiyalaridan biri. Kömir, metallurgiya, maşinasozlik, töqimaçilik, farforçinni sanoatlari mamlakat ahamiyatiga ega tarmoqdar. Mamlakatda qazib olinadigan kömirning katta qismi X.ga töğri keladi, şuningdek, temir rudalari hamda neft konlari topilgan. Köp tarmoqli maşinasozlik, xususan, energetika, konçilik, transport, metallurgiya, neft sanoati uçun jihozlar, q.x. maşinalari i.ç. rivojlangan. Quriliş materiallari işlab çiqariladi. Xandan va Şitszyaçjuanda yirik töqimaçilik ktlari, Tanşanda keramika kti işlab turibdi. Provinsiyaning markaziy va şarqiy qismlari provinsiya tarkibida bölmagan Pekin va Tyanszin markazga böysunuvçi şaharlar bilan mamlakatning yagona sanoat rnini taşkil qiladi. X. — mamlakatning muhim dehqonçilik rni. Asosiy ekinlari: ğalla va paxta, şuningdek, moyli va b. texnika ekinlari ekiladi. Q.x., asosan, şaharlar aholisini oziq-ovqat xom aşyosi bilan ta'minlaşga qaratilgan. Buğdoy, makkajöxori, gaolyan, tariq, şoli ekinlari katta hududlarni egallaydi. Şuningdek, soya, yer yonğoq, kunjut, kanop ham ekiladi. Tamakiçilik, sabzavot va boğdorçilik bilan ham şuğullaniladi. Çorvaçilikda qoramol, eşak, qöy va çöçqa boqiladi. Parrandaçilik rivojlangan. Qirğoqqa yaqin suvlardan baliq ovlanadi. Buyuk kanal orqali kema qatnaydi.

X. hududida qad. odam — sinantroplar qoldiqlari topilgan. Qadimda X. hududi «Yan va Yu yeri» deb nomlangan. 17-a. örtalarigaça turli podşohlik va davlatlar tarkibida bölgan, öşa vaqtdan Çjili provinsiyasi tarkib topgan. 1928 y.dan X. nomi bilan ataladi.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ХЭБЭЙ — Хитойнинг шим. қисмидаги провинция, шарқдан Сариқ денгизнинг Ляодун ва Бохайвань қўлтиқлари ўраб туради. Майд. 202,7 минг км2. Аҳолиси 65,7 млн. киши (1999). Ҳудудининг катта қисми Буюк Хитой текислигида, ғарб, шим. ва шим. ғарбида тоғлар бор. Дарёлари зич. Маъмурий маркази — Шицзячжуан ш.

X. — Хитойнинг энг ривожланган провинцияларидан бири. Кўмир, металлургия, машинасозлик, тўқимачилик, фарфорчинни саноатлари мамлакат аҳамиятига эга тармоқдар. Мамлакатда қазиб олинадиган кўмирнинг катта қисми Х.га тўғри келади, шунингдек, темир рудалари ҳамда нефть конлари топилган. Кўп тармоқли машинасозлик, хусусан, энергетика, кончилик, транспорт, металлургия, нефть саноати учун жиҳозлар, қ.х. машиналари и.ч. ривожланган. Қурилиш материаллари ишлаб чиқарилади. Ханьдан ва Шицзячжуанда йирик тўқимачилик ктлари, Таньшанда керамика кти ишлаб турибди. Провинциянинг марказий ва шарқий қисмлари провинция таркибида бўлмаган Пекин ва Тяньцзин марказга бўйсунувчи шаҳарлар билан мамлакатнинг ягона саноат рнини ташкил қилади. X. — мамлакатнинг муҳим деҳқончилик рни. Асосий экинлари: ғалла ва пахта, шунингдек, мойли ва б. техника экинлари экилади. Қ.х., асосан, шаҳарлар аҳолисини озиқ-овқат хом ашёси билан таъминлашга қаратилган. Буғдой, маккажўхори, гаолян, тариқ, шоли экинлари катта ҳудудларни эгаллайди. Шунингдек, соя, ер ёнғоқ, кунжут, каноп ҳам экилади. Тамакичилик, сабзавот ва боғдорчилик билан ҳам шуғулланилади. Чорвачиликда қорамол, эшак, қўй ва чўчқа боқилади. Паррандачилик ривожланган. Қирғоққа яқин сувлардан балиқ овланади. Буюк канал орқали кема қатнайди.

X. ҳудудида қад. одам — синантроплар қолдиқлари топилган. Қадимда X. ҳудуди «Янь ва Ю ери» деб номланган. 17-а. ўрталаригача турли подшоҳлик ва давлатлар таркибида бўлган, ўша вақтдан Чжили провинцияси таркиб топган. 1928 й.дан X. номи билан аталади.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.