Xelitseralilar
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 95-b. — ziyouz.com
Xelitseralilar (Chelicerata) böğimoyoqlilar tipiga mansub umurtqasiz hayvonlar kenja tipi. Uz. 0,05 mm dan (ayrim kanalar) 1,8 m gaça (kazilma evriptidlar). X.ning boşi va 6 ta, kökrak böğimi qöşilib, boşkökrakni hosil qiladi. Qorin qismi 12 böğimdan, sodda X.da oldingi qorin (7 böğim) va keyingi qorin (5 böğim)dan iborat (çayonlar). Boşkökraqda 6 juft ösimta bor, ulardan oldingi 2 juft oğiz teşigi oldida (xelitseralar) va orqasida (pediapalpalar), keyingi 4 jufti yuriş oyoqlari hisoblanadi. Qorin oyoqlari qoldiği özgarib jabralar, öpka, taroqsimon ösimtalar, örgimçak sögallarini hosil qiladi. 2 sinf: merostomalar va örgimçaksimonlarga bölinadi. Merostomalar, asosan, dengizlarda yaşaydi; köpçiligi qirilib ketgan. X. ning 54000 ga yaqin turi mavjud.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ХЕЛИЦЕРАЛИЛАР (Chelicerata) бўғимоёқлилар типига мансуб умуртқасиз ҳайвонлар кенжа типи. Уз. 0,05 мм дан (айрим каналар) 1,8 м гача (казилма эвриптидлар). Х.нинг боши ва 6 та, кўкрак бўғими қўшилиб, бошкўкракни ҳосил қилади. Қорин қисми 12 бўғимдан, содда Х.да олдинги қорин (7 бўғим) ва кейинги қорин (5 бўғим)дан иборат (чаёнлар). Бошкўкрақда 6 жуфт ўсимта бор, улардан олдинги 2 жуфт оғиз тешиги олдида (хелицералар) ва орқасида (педиапальпалар), кейинги 4 жуфти юриш оёқлари ҳисобланади. Қорин оёқлари қолдиғи ўзгариб жабралар, ўпка, тароқсимон ўсимталар, ўргимчак сўгалларини ҳосил қилади. 2 синф: меростомалар ва ўргимчаксимонларга бўлинади. Меростомалар, асосан, денгизларда яшайди; кўпчилиги қирилиб кетган. X. нинг 54000 га яқин тури мавжуд.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.