Xemoretsepsiya

Xemoretsepsiya (xemo... şretseptorlar) — bir yoki köp hujayralilar ixtisoslaşgan hujayralarining taşqi muhitdagi hayot uçun muhim bölgan kimyoviy moddalardan ta'sirlanişi. X.ning dastlabki jarayoni ta'sirlovçi kimyoviy modda bilan hujayra membranasidagi xemoretseptor oqsil örtasidagi ta'sirdan iborat. X. — evolyutsiya jihatidan eng qad. retsepsiya tipi, barça tirik organizmlar uçun xos. Köpçilik hayvonlar uçun 2 xil X.: interoxemoretsepsiya (köp hujayralilar içki muhitini, jumladan, gormonlar, mediatorlar, antigenlar va b.ni analiz qiluvçi) va eksteroxemoretsepsiya (taşqi kimyoviy ta'sirlarni qabul qiluvçi) xos. Yuksak tuzilgan organ izmlarda ixtisoslaşgan kimyoviy sezgi organlari — hid biliş, ta'm biliş paydo böladi. Bu xiddagi organlar umurtqali hayvonlar va bir qança umurtqasizlar (mas, haşarotlar)da bor. Bundan taşkari, kam ixtisoslaşgan X. — gavda qoplamining ta'sirlovçi moddalarga nisbatan umumiy kimyoviy sezgirligi ham mavjud.

X. köpçilik hayvonlarning oziq qidirib topişi, duşmanlari yoki noqulay şaroitdan saklanişi, öz turi va oilasi individlari hamda öz juftini topib olişda katta ahamiyatga ega. X.ning jamoa bölib yaşovçi haşarotlar hayotidagi ahamiyati ayniqsa katta. Bunday haşarotlar oilasidagi murakkab fiziologik xattiharakat reaksiyalari (oziq qidirib topiş, özaro tobelik munosabatlari) X. bilan boğliq.