Xemosintez
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 98-b. — ziyouz.com
Xemosintez (xemo... va sintez), xemolitoavtotrofiya — tarkibida xlorofill pigmenti bölmagan mikroorganizm (bakteriya)lar tomonidan anorganik birikmalar (vodorod sulfid, oltingugurt, vodorod, ammiak, azot kislota, temir peroksidi, marganets va b.)dan oksidlaniş reaksiyasida hosil bölgan energiya xisobiga karbonat angidridning özlaştirilişi va organik birikmalarning biosintez qiliniş jarayoni. X. rus mikrobiologi S.N.Vinogradskiy tomonidan kaşf etilgan (1887). X.ning kaşf qilinişi tirik organizmlarda keçadigan moddalar almaşinuvi jarayonining asosiy tiplari tögrisidagi tuşunçani özgartirib yubordi. Fotosmnyayezdan farqli ravişda X. jarayonida yoruğlik energiyasidan emas, balki oksidlanişqaytariliş reaksiyalarida ajralgan energiyadan foydalaniladi va bu energiya adenozintrifosfat kislota (ATF) ni sintez qilişda yetarli böladi. Elektronlarning donorlari sifatida oddiy anorganik birikmalardan foydalanadigan organizmlar xemolitotroflar deb ataladi. Bularga vodorod, oltingugurt, temir bakteriyalari va denitrifikatsiyalovçi bakteriyalar kiradi. Vodorod bakteriyalaridan berk ekologik sistemada oqsil olişda, atmosferani CO2 dan tozalaşda foydalaniş mumkin. Xemosintetik bakteriyalar biosferada turli elementlarni özlaştirişda iştirok etadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ХЕМОСИНТЕЗ (хемо... ва синтез), хемолитоавтотрофия — таркибида хлорофилл пигменти бўлмаган микроорганизм (бактерия)лар томонидан анорганик бирикмалар (водород сульфид, олтингугурт, водород, аммиак, азот кислота, темир пероксиди, марганец ва б.)дан оксидланиш реакциясида ҳосил бўлган энергия хисобига карбонат ангидриднинг ўзлаштирилиши ва органик бирикмаларнинг биосинтез қилиниш жараёни. X. рус микробиологи С.Н.Виноградский томонидан кашф этилган (1887). Х.нинг кашф қилиниши тирик организмларда кечадиган моддалар алмашинуви жараёнининг асосий типлари тўгрисидаги тушунчани ўзгартириб юборди. Фотосмняездан фарқли равишда X. жараёнида ёруғлик энергиясидан эмас, балки оксидланишқайтарилиш реакцияларида ажралган энергиядан фойдаланилади ва бу энергия аденозинтрифосфат кислота (АТФ) ни синтез қилишда етарли бўлади. Электронларнинг донорлари сифатида оддий анорганик бирикмалардан фойдаланадиган организмлар хемолитотрофлар деб аталади. Буларга водород, олтингугурт, темир бактериялари ва денитрификацияловчи бактериялар киради. Водород бактерияларидан берк экологик системада оқсил олишда, атмосферани СО2 дан тозалашда фойдаланиш мумкин. Хемосинтетик бактериялар биосферада турли элементларни ўзлаштиришда иштирок этади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.