Xerson viloyati

Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 100–101-b. — ziyouz.com

Xerson viloyati - Ukrainadagi viloyat. 1944 y. 30 martda taşkil etilgan. Mayd. 28,5 ming km2. Aholisi 1145,4 ming kişi (2004), ukrain, rus, belorus, yahudiy va b. yaşaydi. 18 ma'muriy tumanga bölingan, 8 şahar va 29 şaharça bor. Şahar aholisi 59%. Markazi — Xerson ş. Muhim şaharlari — Xerson, Kaxovka, Syurupinsk.

Tabiati. Viloyat Ukrainaning jan.da. Qrra dengizböyi pasttekisligida joylaşgan. Jan.dan Qora va Azov dengizlari bilan öralgan. Yer yuzasi tekislik, jan.ga tomon bir oz qiya. Kumli orollar, qum tillari, kiçikroq qöltiqlar uçraydi. Iqlimi mö'tadil kontinental. Yanv. ning örtaça trasi jan.da —3° dan şim. da —5° gaça, iyulniki jan.da 21,5° — 23,5°. Yozi issiq va quruq, ayrim vaqtda böronlar bölib turadi. Vegetatsiya davri 215— 230 kun. Yillik yoğin 300—400 mm. Asosiy daryolari: Dnepr, uning öng irmoği — Ingulets. Tuproqlari jan. da çirindisi kam qoratuproq, töq kaştan tuproqlar dengiz sohilida kaştan, şörtob va şörxok tuproqlar. Viloyat hududida AskaniyaNova, Qora dengiz qöriqxonalari, şuningdek, AzovSivaş qöriqxonaovçilik xöjaligi bor. Viloyat hududining 2,6% örmon va butazor.

Xöjaligi. Maşinasozlik va metallsozlikda kemasozlik zavodlari, kombayn, kardan vallari va elektr maşinasozlik (Xerson), elektr payvandlaş jihozlari va avtomobil ta'mirlaş zavodlari (Kaxovka) bor. Xersonda neftni qayta işlaş zavodi va Ukrainada şişa idişlar işlab çiqaruvçi eng yirik zavodlardan biri, Syurupinskda sellyulozaqoğoz kti, Novaya Kaxovkada mebel fkasi işlab turibdi. Yengil sanoatda töqimaçilik yetakçi örinda (Xerson ipgazlama kti). Ipgazlama i.ç. böyiça X.v. Ukrainada 1örinda. Oziq-ovqat sanoati konserva, un va yorma, göştsut, baliq va b. tarmoqlardan iborat.

Q.x.da ğallaçilik, sabzavotçilik, polizçilik, tokçilik, boğdorçilik va göştsut çorvaçiligi rivojlangan. Ğalla, kartoşka va sabzavot, yemxaşak ekinlari ekiladi. Çorvaçiligi göştsutga ixtisoslaşgan, çöçqaçilik va mayin junli qöyçilik, pillaçilik, baliqçilik rivojlangan (9 baliqçilik xöjaligi bor). T.y. uzunligi 1100 km. Avtomobil yöllari uz. 6 ming km. Muhim portlari: Xerson, Skadovsk, Geniçesk, Xorli. Dneprda kema qatnaydi. Aeroport bor. 4 oliy öquv yurti, 2 muzey, 2 teatr, filarmoniya, telemarkaz faoliyat körsatadi.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ХЕРСОН ВИЛОЯТИ - Украинадаги вилоят. 1944 й. 30 мартда ташкил этилган. Майд. 28,5 минг км2. Аҳолиси 1145,4 минг киши (2004), украин, рус, белорус, яҳудий ва б. яшайди. 18 маъмурий туманга бўлинган, 8 шаҳар ва 29 шаҳарча бор. Шаҳар аҳолиси 59%. Маркази — Херсон ш. Муҳим шаҳарлари — Херсон, Каховка, Цюрупинск.

Табиати. Вилоят Украинанинг жан.да. Қрра денгизбўйи пасттекислигида жойлашган. Жан.дан Қора ва Азов денгизлари билан ўралган. Ер юзаси текислик, жан.га томон бир оз қия. Кумли ороллар, қум тиллари, кичикроқ қўлтиқлар учрайди. Иқлими мўътадил континентал. Янв. нинг ўртача траси жан.да —3° дан шим. да —5° гача, июлники жан.да 21,5° — 23,5°. Ёзи иссиқ ва қуруқ, айрим вақтда бўронлар бўлиб туради. Вегетация даври 215— 230 кун. Йиллик ёғин 300—400 мм. Асосий дарёлари: Днепр, унинг ўнг ирмоғи — Ингулец. Тупроқлари жан. да чириндиси кам қоратупроқ, тўқ каштан тупроқлар денгиз соҳилида каштан, шўртоб ва шўрхок тупроқлар. Вилоят ҳудудида АсканияНова, Қора денгиз қўриқхоналари, шунингдек, АзовСиваш қўриқхонаовчилик хўжалиги бор. Вилоят ҳудудининг 2,6% ўрмон ва бутазор.

Хўжалиги. Машинасозлик ва металлсозликда кемасозлик заводлари, комбайн, кардан валлари ва электр машинасозлик (Херсон), электр пайвандлаш жиҳозлари ва автомобиль таъмирлаш заводлари (Каховка) бор. Херсонда нефтни қайта ишлаш заводи ва Украинада шиша идишлар ишлаб чиқарувчи энг йирик заводлардан бири, Цюрупинскда целлюлозақоғоз кти, Новая Каховкада мебель фкаси ишлаб турибди. Енгил саноатда тўқимачилик етакчи ўринда (Херсон ипгазлама кти). Ипгазлама и.ч. бўйича Х.в. Украинада 1ўринда. Озиқ-овқат саноати консерва, ун ва ёрма, гўштсут, балиқ ва б. тармоқлардан иборат.

Қ.х.да ғаллачилик, сабзавотчилик, полизчилик, токчилик, боғдорчилик ва гўштсут чорвачилиги ривожланган. Ғалла, картошка ва сабзавот, емхашак экинлари экилади. Чорвачилиги гўштсутга ихтисослашган, чўчқачилик ва майин жунли қўйчилик, пиллачилик, балиқчилик ривожланган (9 балиқчилик хўжалиги бор). Т.й. узунлиги 1100 км. Автомобиль йўллари уз. 6 минг км. Муҳим портлари: Херсон, Скадовск, Геническ, Хорли. Днепрда кема қатнайди. Аэропорт бор. 4 олий ўқув юрти, 2 музей, 2 театр, филармония, телемарказ фаолият кўрсатади.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.