Xett podşoligi
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 102-b. — ziyouz.com
Xett podşoligi — Kiçik Osiyodagi qad. davlat (mil. av. 18—12-a. boşlari). Tarkibiga xettlar, xattlar va b. etnik guruxlar kirgan. Xettlar podşosi Anittas davri (taxm. 18-a.)da Anatoliyaning ba'zi viloyatlari birlaşa boşlagan. U Nesa, Xattusas ş.larini bosib olgan. Kussar ş.ni poytaxt qilgan. Qad. xett sulolasining asosçisi — Labarna (17-a. boşlari) X.p. hududini kengaytirgan. Labarnaning vorisi Xattusilis I davri (17-a. örtalari)da Kiçik Osiyoning şim.dagi Salpa ş. va Kiçik Osiyoning bir qança jan.şarqiy viloyatlari batamom bosib olingan. U poytaxtni Xattusasga köçirgan. Xattusilis I ning öğli Mursilis I (17-a. oxiri) davrida X.p.ning harbiy qudrati nihoyatda oşgan. 14—12-a.larda Xett podşolari Şim. Suriya va Şim. Mesopotamiyada yaşaydigan xurriy qabilalardan bölgan. Podşo Suppiluliumas I (14-a. boşlari) uzoq davom etgan uruşlardan keyin Mitanni (Şim. Mesopotamiyadagi qad. davlat)ni bosib olgan. Ugarit (Şim. Finikiyadagi qad. şahardavlat) ni öz vassaliga aylantirgan. Mursilis II hukmronligi (14-a. oxiri)dan boşlab X.p. bilan Misr örtasida Suriya uçun kuraş ketgan. 13-a. oxiri — 12-a. boşlarida X.p. özaro uruşlar, qaram viloyatlar va ittifoqdoş podşoliklarning ajralib ketişi tufayli inqirozga uçragan. Qad. X.P.ning oxirgi yirik podşosi Telepinu (16-a. oxiri) bölgan. Kiçik Osiyoning şarqiga jan. va ğarbdan xalqdarning köçib kelişi bilan podşolik barxam topgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ХЕТТ ПОДШОЛИГИ — Кичик Осиёдаги қад. давлат (мил. ав. 18—12-а. бошлари). Таркибига хеттлар, хаттлар ва б. этник гурухлар кирган. Хеттлар подшоси Аниттас даври (тахм. 18-а.)да Анатолиянинг баъзи вилоятлари бирлаша бошлаган. У Неса, Хаттусас ш.ларини босиб олган. Куссар ш.ни пойтахт қилган. Қад. хетт сулоласининг асосчиси — Лабарна (17-а. бошлари) Х.п. ҳудудини кенгайтирган. Лабарнанинг вориси Хаттусилис I даври (17-а. ўрталари)да Кичик Осиёнинг шим.даги Цальпа ш. ва Кичик Осиёнинг бир қанча жан.шарқий вилоятлари батамом босиб олинган. У пойтахтни Хаттусасга кўчирган. Хаттусилис I нинг ўғли Мурсилис I (17-а. охири) даврида Х.п.нинг ҳарбий қудрати ниҳоятда ошган. 14—12-а.ларда Хетт подшолари Шим. Сурия ва Шим. Месопотамияда яшайдиган хуррий қабилалардан бўлган. Подшо Суппилулиумас I (14-а. бошлари) узоқ давом этган урушлардан кейин Митанни (Шим. Месопотамиядаги қад. давлат)ни босиб олган. Угарит (Шим. Финикиядаги қад. шаҳардавлат) ни ўз вассалига айлантирган. Мурсилис II ҳукмронлиги (14-а. охири)дан бошлаб Х.п. билан Миср ўртасида Сурия учун кураш кетган. 13-а. охири — 12-а. бошларида Х.п. ўзаро урушлар, қарам вилоятлар ва иттифоқдош подшоликларнинг ажралиб кетиши туфайли инқирозга учраган. Қад. Х.П.нинг охирги йирик подшоси Телепину (16-а. охири) бўлган. Кичик Осиёнинг шарқига жан. ва ғарбдан халқдарнинг кўчиб келиши билан подшолик бархам топган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.