Xin daraxti
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 119–120-b. — ziyouz.com
Xin daraxti XIN DARAXTI, sinxona (Cinchona) — röyandoşlarga mansub doim yaşil ösimliklar turkumi. Daraxt va butalardan iborat 40 turi bor. X.d. dengiz sathidan 1000—3000 m balandda, Jan. Amerikada And toğlarining şarqiy yon bağirlarida yovvoyi holda ösadi. Indoneziya, Hindixitoy, Hindiston, Şri-Lanka o.da keng miqyosda ekiladi. Zakavkazyening Krra dengiz sohillarida qalamçasidan bir yillik ösimlik sifatida östiriladi. Böyi 10—20 m, barglari oddiy, yaltiroq, çetlari tekis. Gullari ikki jinsli, qizil, puşti, oqimtir, rövak töpgul hosil qiladi. Mevasi ikki pallali kösakça. Köp ekiladigan turlaridan qizğiş X.d. (S. succirubra), L yeje r X.d. (S. ledgeriana), ulkan X.d. (S. robusta) ma'lum. X.d.ning hamma organlari, asosan, pöstloği 30 dan ortiq turli alkaloidlarga boy. X.d.dan olinadigan alkaloidlardan eng muhimi xinin hisoblanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ХИН ДАРАХТИ, цинхона (Cinchona) — рўяндошларга мансуб доим яшил ўсимликлар туркуми. Дарахт ва буталардан иборат 40 тури бор. Х.д. денгиз сатҳидан 1000—3000 м баландда, Жан. Америкада Анд тоғларининг шарқий ён бағирларида ёввойи ҳолда ўсади. Индонезия, Ҳиндихитой, Ҳиндистон, Шри-Ланка о.да кенг миқёсда экилади. Закавказьенинг Крра денгиз соҳилларида қаламчасидан бир йиллик ўсимлик сифатида ўстирилади. Бўйи 10—20 м, барглари оддий, ялтироқ, четлари текис. Гуллари икки жинсли, қизил, пушти, оқимтир, рўвак тўпгул ҳосил қилади. Меваси икки паллали кўсакча. Кўп экиладиган турларидан қизғиш Х.д. (С. succirubra), Л еже р Х.д. (С. ledgeriana), улкан Х.д. (С. robusta) маълум. Х.д.нинг ҳамма органлари, асосан, пўстлоғи 30 дан ортиқ турли алкалоидларга бой. Х.д.дан олинадиган алкалоидлардан энг муҳими хинин ҳисобланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.