XINA daraxtçasi
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 120-b. — ziyouz.com
XINA daraxtçasi (Lawsonia inermis) — derbendoşlar oilasiga mansub issiqsevar buta. Yovvoyi holda Afrikaning şarqida, Madagaskar o.da, Osiyoning tropik orollarida ösadi. Şim. Afrika, Hindiston, Eron, Ozarbayjon, Kiçik Osiyo va Arabistonda manzarali va böyoq beruvçi bir yillik ösimlik sifatida qadimdan ekiladi. Poyasi qirrali, qattiq va serşox. Böyi 15 sm dan 2—3 m gaça. Barglari bandsiz, çöziq tuxumsimon. Gullari yirik, oqimtir yoki kökimtir qizil, ikki jinsli, xuşböy, şoxlarining uçida ulkan rövaksimon töpgul hosil qiladi. Avg.—sen.da gullaydi. Mevasi tört uyali, mayda uruğli şarsimon kösakça. Barglaridan jun, soçsoqol, tirnoq va b.ni böyaşda işlatiladigan böyoq olinadi. X.d. uruğidan va qalamçasidan köpaytiriladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ХИНА ДАРАХТЧАСИ (Lawsonia inermis) — дербендошлар оиласига мансуб иссиқсевар бута. Ёввойи ҳолда Африканинг шарқида, Мадагаскар о.да, Осиёнинг тропик оролларида ўсади. Шим. Африка, Ҳиндистон, Эрон, Озарбайжон, Кичик Осиё ва Арабистонда манзарали ва бўёқ берувчи бир йиллик ўсимлик сифатида қадимдан экилади. Пояси қиррали, қаттиқ ва сершох. Бўйи 15 см дан 2—3 м гача. Барглари бандсиз, чўзиқ тухумсимон. Гуллари йирик, оқимтир ёки кўкимтир қизил, икки жинсли, хушбўй, шохларининг учида улкан рўваксимон тўпгул ҳосил қилади. Авг.—сен.да гуллайди. Меваси тўрт уяли, майда уруғли шарсимон кўсакча. Баргларидан жун, сочсоқол, тирноқ ва б.ни бўяшда ишлатиладиган бўёқ олинади. Х.д. уруғидан ва қаламчасидан кўпайтирилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.