Xira rudalar
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 122-b. — ziyouz.com
Xira rudalar — minerallar guruhi, misning murakkab sulfidlari bölib, tennantitning izomorf qatorini — kimyoviy tarkibi nCu,2As4 S13+ +mCu12Sb4S13 bölgan tetraedritni hosil qiladi. Qatorning sof a'zolari kam uçraydi. X.r. orasida tarkibiga qarab turlari: argentotennantit va freybergit (Ag tarkibli), zondbergerit va binnin (Zn, Ag tarkibli) ferrotennantit va ferrotetraedrit (Ğe tarkibli), şvatsit (Hg tarkibli), annivit (Bi tarkibli) va b. mavjud. Sinç tipli murakkab strukturaga ega. Kub singoniyada kristallanadi. X.r. pölat rangli kulrangdan, temir rangli qoragaça. Yangi singan joylari metalldek yaltiraydi, lekin havoda tez xiralaşadi (nomi şundan). Qattiqligi 3—4, ziçligi 4,4—5,1 g/sm3. Turli genetik tipdagi gidrotermal rudali jinslarda hosil böladi. Galenit, sfalerit, xalkopirit, pirit, kvars, barit, kalsitlar bilan birga uçraydi. Yerning yuqori qismida oson nuraşga uçrab malaxit, azurit, kuprit va b.ga aylanadi. Mis rudalarining tarkibiga kiradi hamda ulardan surma, kumuş, simob ajratib olinadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ХИРА РУДАЛАР — минераллар гуруҳи, миснинг мураккаб сульфидлари бўлиб, теннантитнинг изоморф қаторини — кимёвий таркиби nCu,2As4 S13+ +mCu12Sb4S13 бўлган тетраэдритни ҳосил қилади. Қаторнинг соф аъзолари кам учрайди. Х.р. орасида таркибига қараб турлари: аргентотеннантит ва фрейбергит (Ag таркибли), зондбергерит ва биннин (Zn, Ag таркибли) ферротеннантит ва ферротетраэдрит (Ғе таркибли), шватцит (Hg таркибли), аннивит (Bi таркибли) ва б. мавжуд. Синч типли мураккаб структурага эга. Куб сингонияда кристалланади. Х.р. пўлат рангли кулрангдан, темир рангли қорагача. Янги синган жойлари металлдек ялтирайди, лекин ҳавода тез хиралашади (номи шундан). Қаттиқлиги 3—4, зичлиги 4,4—5,1 г/см3. Турли генетик типдаги гидротермал рудали жинсларда ҳосил бўлади. Галенит, сфалерит, халькопирит, пирит, кварц, барит, кальцитлар билан бирга учрайди. Ернинг юқори қисмида осон нурашга учраб малахит, азурит, куприт ва б.га айланади. Мис рудаларининг таркибига киради ҳамда улардан сурма, кумуш, симоб ажратиб олинади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.