Xiroj
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 123–124-b. — ziyouz.com
Xiroj XIROJ, xaraj (arab.) — Yaqin va Örta Şarq mamlakatlarida, jumladan, Örta Osiyoda davlat tomonidan undirilgan yer soliği. Sosoniylar davlatipa Qavad I va uning öğli Xusrav I Anuşirvon ötkazgan soliq islohoti natijasida joriy qilingan yer soliği (xarag). X. ilk Xalifalik hududida «jizya» atamasining sinonimi sifatida qöllanilib, musulmon bölmagan aholi bilan bir qatorda yer, suvga ega bölgan musulmonlardan ham undirilgan. Musulmon qonunşunoslari X.misoha (yer maydoni birligidan undirilgan) va X.muqosama (yerning sifati va suğoriş usuliga qarab hosilning 1/4, 1/3 yoki 1/2 qismi hajmida undirilgan) ga ajratilgan. X. Usmonli turk imperiyasit 18-a. Oxirlariga kelib jizya bilan qöşilib ketgan. Misrda esa, 1907 y. daromad soliği bilan almaştirilgan.
X. Örta Osiyoda 7-a.da arablar tomonidan joriy qilingan. X. yiğiş uçun har bir viloyatga sarkor, kişloqqa devonbegi va kotib tayinlangan. Xiva xoni Muhammad Rahim I (1775—1825) X.ni pul bilan undirişni joriy kilgan. Bunda X. olingan hosil miqsoridan emas, balki yer egasining xöjaligi va yer maydoniga qarab olingan. Qöqon xonligi Rossiya tomonidan bosib olingandan keyin bu yerda ham X.ni natura örniga pul bilan yiğiş rasm bölgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ХИРОЖ, хараж (араб.) — Яқин ва Ўрта Шарқ мамлакатларида, жумладан, Ўрта Осиёда давлат томонидан ундирилган ер солиғи. Сосонийлар давлатипа Қавад I ва унинг ўғли Хусрав I Ануширвон ўтказган солиқ ислоҳоти натижасида жорий қилинган ер солиғи (хараг). X. илк Халифалик ҳудудида «жизья» атамасининг синоними сифатида қўлланилиб, мусулмон бўлмаган аҳоли билан бир қаторда ер, сувга эга бўлган мусулмонлардан ҳам ундирилган. Мусулмон қонуншунослари Х.мисоҳа (ер майдони бирлигидан ундирилган) ва Х.муқосама (ернинг сифати ва суғориш усулига қараб ҳосилнинг 1/4, 1/3 ёки 1/2 қисми ҳажмида ундирилган) га ажратилган. X. Усмонли турк империясит 18-а. Охирларига келиб жизья билан қўшилиб кетган. Мисрда эса, 1907 й. даромад солиғи билан алмаштирилган.
X. Ўрта Осиёда 7-а.да араблар томонидан жорий қилинган. X. йиғиш учун ҳар бир вилоятга саркор, кишлоққа девонбеги ва котиб тайинланган. Хива хони Муҳаммад Раҳим I (1775—1825) Х.ни пул билан ундиришни жорий килган. Бунда X. олинган ҳосил миқцоридан эмас, балки ер эгасининг хўжалиги ва ер майдонига қараб олинган. Қўқон хонлиги Россия томонидан босиб олингандан кейин бу ерда ҳам Х.ни натура ўрнига пул билан йиғиш расм бўлган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.