Xizr
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 117-b. — ziyouz.com
Xizr XIZR, Hazrati Xizr, Xizr buva — islom rivoyatlaridagi şaxs, taqvodor inson. X. Qur'onda tilga olinmagan, lekin ulamolar Qur'onda «Allohning quli» nomi bilan tilga olingan şaxsni X. deb talqin kiladilar. X.ga odamlarda Allohga bölgan e'tiqodni qöllab turiş uçun Iso, Ipyos va Idris singari abadiy hayot ato etilgan. U hayot buloğidan «obi hayot» içgan va umri boqiy bölgan. Öng qölining boş barmoği suyaksiz bölişi, nogahonda yöliqib, bir zumda közdan ğoyib bölişi X.ga xos belgi sanaladi. Rivoyatlarga köra, X. orollarda yaşaydi, osmonda uçadi, dunyo böylab kezib yuradi, har yili haj qiladi, juma kunlari Makka, Madina va Quddus ş.laridagi masjidlarda namoz öqiydi. Dengizda suzuvçilarga homiylik qiladi, maxsus duolar bilan çaqirilsa, yordamga keladi: suvga çökayotganlarni qutqaradi, yonğinni öçiradi, öğrilar xurujidan, jinlarning xiylalaridan, ilon çaqişidan asraydi. Çol, suvori yoki yölovçi körinişida paydo böladi, dehqon dalasiga yoki xirmonga nazar taşlasa, hosil barakali böladi va h.k. Sufiylar X.ni avliyolar piri sifatida e'zozlaydi. Islom an'anasida X.ning umri boqiy deb talkin etilganiga qaramay, musulmon mamlakatlarida X.ning bir qança qabri bor va ular musulmonlarning ziyoratgohlariga aylantirilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ХИЗР, Ҳазрати Хизр, Хизр бува — ислом ривоятларидаги шахс, тақводор инсон. X. Қуръонда тилга олинмаган, лекин уламолар Қуръонда «Аллоҳнинг қули» номи билан тилга олинган шахсни X. деб талқин киладилар. Х.га одамларда Аллоҳга бўлган эътиқодни қўллаб туриш учун Исо, Ипёс ва Идрис сингари абадий ҳаёт ато этилган. У ҳаёт булоғидан «оби ҳаёт» ичган ва умри боқий бўлган. Ўнг қўлининг бош бармоғи суяксиз бўлиши, ногаҳонда йўлиқиб, бир зумда кўздан ғойиб бўлиши Х.га хос белги саналади. Ривоятларга кўра, X. оролларда яшайди, осмонда учади, дунё бўйлаб кезиб юради, ҳар йили ҳаж қилади, жума кунлари Макка, Мадина ва Қуддус ш.ларидаги масжидларда намоз ўқийди. Денгизда сузувчиларга ҳомийлик қилади, махсус дуолар билан чақирилса, ёрдамга келади: сувга чўкаётганларни қутқаради, ёнғинни ўчиради, ўғрилар хуружидан, жинларнинг хийлаларидан, илон чақишидан асрайди. Чол, сувори ёки йўловчи кўринишида пайдо бўлади, деҳқон даласига ёки хирмонга назар ташласа, ҳосил баракали бўлади ва ҳ.к. Суфийлар Х.ни авлиёлар пири сифатида эъзозлайди. Ислом анъанасида Х.нинг умри боқий деб талкин этилганига қарамай, мусулмон мамлакатларида Х.нинг бир қанча қабри бор ва улар мусулмонларнинг зиёратгоҳларига айлантирилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.