Xloratlar
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 152-b. — ziyouz.com
Xloratlar — xlorat kislota (HC1O3) tuzlari. Oddiy t-rada barqaror kristall modda, qizdirilganda yoki katalizatorlar iştirokida kislorod çiqarib parçalanadi. Köpçilik X. suvda va ba'zi organik erituvçilarda eriydi. Organik va oson oksidlanadigan moddalar bilan portlovçi aralaşmalar hosil qiladi. Metall xloridlarning suvdagi eritmalarini elektrokimyoviy oksidlaniş, metall gidroksidlarni xlorlaş usullari bilan olinadi. X.dan natriy xlorat NaClO3, kaliy xlorat KC1O3 (bertolle tuzi), kalsiy xlorat Sa(C1O3)2, magniy xlorat Mg(ClO3)2 sanoat mikyosida işlab çiqariladi. Natriy xlorat gugurt va pirotexnik tarkiblarni tayyorlaşda, kalsiy xlorat kaliy xlorat olişda oraliq mahsulot sifatida işlatiladi.
Magniy xlorat desikantlar guruhiga kiradi. Unga oz mikdorda etanolamin fosfatning suvdagi eritmasini qöşib samarali ta'sir etuvçi defoliantlar olinadi. Bu preparatlar ğözaga qöllanganda yoş yaşil kösaklar saqlanib qoladi, barglar qurimasdan 80—90% gaça tökiladi, hosil gektariga 3—4 s ga ortadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ХЛОРАТЛАР — хлорат кислота (НС1О3) тузлари. Оддий т-рада барқарор кристалл модда, қиздирилганда ёки катализаторлар иштирокида кислород чиқариб парчаланади. Кўпчилик X. сувда ва баъзи органик эритувчиларда эрийди. Органик ва осон оксидланадиган моддалар билан портловчи аралашмалар ҳосил қилади. Металл хлоридларнинг сувдаги эритмаларини электрокимёвий оксидланиш, металл гидроксидларни хлорлаш усуллари билан олинади. Х.дан натрий хлорат NaClO3, калий хлорат КС1О3 (бертолле тузи), кальций хлорат Са(С1О3)2, магний хлорат Mg(ClO3)2 саноат микёсида ишлаб чиқарилади. Натрий хлорат гугурт ва пиротехник таркибларни тайёрлашда, кальций хлорат калий хлорат олишда оралиқ маҳсулот сифатида ишлатилади.
Магний хлорат десикантлар гуруҳига киради. Унга оз микдорда этаноламин фосфатнинг сувдаги эритмасини қўшиб самарали таъсир этувчи дефолиантлар олинади. Бу препаратлар ғўзага қўлланганда ёш яшил кўсаклар сақланиб қолади, барглар қуримасдан 80—90% гача тўкилади, ҳосил гектарига 3—4 ц га ортади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.