Xlorofill
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 156-b. — ziyouz.com
Xlorofill (yun. chloros — yaşil va phyllon — barg) — ösimliklarning yaşil pigmenti, yuksak ösimliklarning xloroplastlarppya, tuban ösimliklar (suvötlar)ning xromatoforalarida joylaşadi. Kimyoviy tarkibi — gemoglobinga yakin turadi. X.ning biologik xususiyati yoruğlik energiyasini özlaştiriş va uni organik moddalarning kimyoviy energiyasiga aylantirişdan iborat. X.ni birinçi marta fransuz olimlari P. Pelte va J. Kavantu yaşil rang sifatida ösimlik bargidan ajratişgan (1818). Rus olimi M. S. Svet bir-biriga öxşaş ikkita yaşil pigment X. «o» va X. «v»ni kaşf etgan (1910). X.ni 1960 y. amerikalik kimyogar R. B. Vudvord xodimlari bilan töla sintez qilib oldi. X.ning miqsori ösimliklar turiga, bargning joylaşişiga va b. şaroitlarga boğliq. X. yetişmasa ösimliklar ösişi susayib, barglari sarğayadi. Bu esa ösimliklarda xloroz kasalligini qözğatadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ХЛОРОФИЛЛ (юн. chloros — яшил ва phyllon — барг) — ўсимликларнинг яшил пигменти, юксак ўсимликларнинг хлоропластларппя, тубан ўсимликлар (сувўтлар)нинг хроматофораларида жойлашади. Кимёвий таркиби — гемоглобинга якин туради. Х.нинг биологик хусусияти ёруғлик энергиясини ўзлаштириш ва уни органик моддаларнинг кимёвий энергиясига айлантиришдан иборат. Х.ни биринчи марта француз олимлари П. Пельте ва Ж. Каванту яшил ранг сифатида ўсимлик баргидан ажратишган (1818). Рус олими М. С. Цвет бир-бирига ўхшаш иккита яшил пигмент X. «о» ва X. «в»ни кашф этган (1910). Х.ни 1960 й. америкалик кимёгар Р. Б. Вудворд ходимлари билан тўла синтез қилиб олди. Х.нинг миқцори ўсимликлар турига, баргнинг жойлашишига ва б. шароитларга боғлиқ. X. етишмаса ўсимликлар ўсиши сусайиб, барглари сарғаяди. Бу эса ўсимликларда хлороз касаллигини қўзғатади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.