Xöja ilğor masjidi
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 288–289-b. — ziyouz.com
Xöja ilğor masjidi - Quqondagi me'moriy yodgorlik (20-a. boşi). Şokir mingboşi buyurtmasi bilan otaöğil ustalar Eşonxon va Norboylar qurişgan. Masjid törtburçak tarhli (40x13 m), uç ustunli, atrofi uç tomondan ayvon bilan öralgan. Xonaqohning ğarbiy devoriga va ayvoniga mehroblar işlangan, şifti islimiy naqşlar, qirrali tag ustunlar handasiy naqşlar bilan serhaşam bezatilgan. Gul va naqşlarning özaro uyğunligi va rangbarangligi e'tiborni tortadi. Masjidning şim. tomonida hovuz bölib, atrofiga daraxtlar ekilgan.
Qaşqadaryo viloyatidagi me'moriy yodgorlik (16—17-a.lar); «Imkonagiy» nisbali olim, şayx Xöja Abduboqiy tomonidan qurilgan (nomi şundan). X.I.x. dastlab qişloq qabristoni tepaligidagi yuqori (xonaqoh va 2 daxma) va tepalik yon bağridagi quyi (özaro tutaşgan 2 hovli atrofida joylaşgan masjid, Madrasa, karvonsaroy) inşootlar guruhidan iborat majmua tarkibida bölgan. Yuqori va quyi guruhi inşootlar ğiştdan qurilgan devor ustidagi yöl (pandus) orqali birlaşgani bilan öziga xos me'moriy mujassamot yeçimiga ega bölgan. Quyi guruhdagi inşootlar 20-a. 60-y.lari buzilgan, yuqori guruhsagi xonaqoh va (2 katta va kiçik) daxma saqlangan.
Xonaqoh töğri törtburçak (24,0x20,2 m) tarhli, an'anaviy gumbaz tomli, tarzlari peştoqli (asosiy kiriş qismidagi peştoği boşqalaridan birmunça baland); devorlardagi ravokli darçalarga gançkori panjaralar, bino burçaklariga guldastaminoralar işlangan; mehrobi serhaşam bezatilgan — murakkab iroqi muqarnas hamda çaspak usulidagi namoyonlar diqqatni tortadi. Katta va kiçik daxmalar ustidagi oq marmar qabrtoşlarining yon tomonlari kulrang marmar bilan qoplangan, ular yuzasi handasiy (törtburçak, murabba va b.) şakllarga bölinib, öyma naqşlar bilan nafis bezatilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ХЎЖА ИЛҒОР МАСЖИДИ - Қуқондаги меъморий ёдгорлик (20-а. боши). Шокир мингбоши буюртмаси билан отаўғил усталар Эшонхон ва Норбойлар қуришган. Масжид тўртбурчак тарҳли (40x13 м), уч устунли, атрофи уч томондан айвон билан ўралган. Хонақоҳнинг ғарбий деворига ва айвонига меҳроблар ишланган, шифти ислимий нақшлар, қиррали таг устунлар ҳандасий нақшлар билан серҳашам безатилган. Гул ва нақшларнинг ўзаро уйғунлиги ва рангбаранглиги эътиборни тортади. Масжиднинг шим. томонида ҳовуз бўлиб, атрофига дарахтлар экилган.
Қашқадарё вилоятидаги меъморий ёдгорлик (16—17-а.лар); «Имконагий» нисбали олим, шайх Хўжа Абдубоқий томонидан қурилган (номи шундан). Х.И.х. дастлаб қишлоқ қабристони тепалигидаги юқори (хонақоҳ ва 2 дахма) ва тепалик ён бағридаги қуйи (ўзаро туташган 2 ҳовли атрофида жойлашган масжид, Мадраса, карвонсарой) иншоотлар гуруҳидан иборат мажмуа таркибида бўлган. Юқори ва қуйи гуруҳи иншоотлар ғиштдан қурилган девор устидаги йўл (пандус) орқали бирлашгани билан ўзига хос меъморий мужассамот ечимига эга бўлган. Қуйи гуруҳдаги иншоотлар 20-а. 60-й.лари бузилган, юқори гуруҳцаги хонақоҳ ва (2 катта ва кичик) дахма сақланган.
Хонақоҳ тўғри тўртбурчак (24,0x20,2 м) тарҳли, анъанавий гумбаз томли, тарзлари пештоқли (асосий кириш қисмидаги пештоғи бошқаларидан бирмунча баланд); деворлардаги равокли дарчаларга ганчкори панжаралар, бино бурчакларига гулдастаминоралар ишланган; меҳроби серҳашам безатилган — мураккаб ироқи муқарнас ҳамда часпак усулидаги намоёнлар диққатни тортади. Катта ва кичик дахмалар устидаги оқ мармар қабртошларининг ён томонлари кулранг мармар билан қопланган, улар юзаси ҳандасий (тўртбурчак, мурабба ва б.) шаклларга бўлиниб, ўйма нақшлар билан нафис безатилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.