Xöja Zaynuddin majmuasi
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 288-b. — ziyouz.com
Xöja Zaynuddin majmuasi — Buxorodagi me'moriy yodgorlik (16-a. 1-yarmi); ikki köça kesişgan yerda bunyod etilgan xonaqohmasjid. 1465—80 y.larda Buxoro qozikaloni lavozimida bölgan Xöja Zaynuddin taşabbusi bilan Imom alBuxoriy şarafiga usta Mir Döstumbiy tomonidan qurilgan. Bino masjidga möljallab qurilgan, hujralari ham bor. Xonaqoh peştoqgumbazli katta xona va 5 kiçik hujralar hamda unga ikki tomondan tutaş ayvondan iborat, hovuz hovlining katta qismini egallagan; xonaqohning jan. tomonidagi ravoqlardan biriga Xöja Zaynuddin qabri joylaştirilgan. Xonaqohning boş tarzi peştoğida naqş qoldikdari saqlangan. Katta xonadan 3 tomon (çuqur ravoq orqali köçaga va 2 tomonidan ayvon)ga çiqiladi. Xona gumbazi murakkab qalqonsimon bağallar yordamida asosiga tayangan, gumbaz içi 32 ga bölinib, ular hallangan mayda gullar bilan bezatilgan, gumbazning quyi qismi muqarnaslar qatori bilan hoşiyalangan. Xona devorlaridagi taxmonlar hamda mehrobga yarim gumbaz şaklida muqarnaslar işlangan. Devor izoralari sirkori parçinlardan murakkab handasiy şakllar, ösimliksimon nakşlar bilan bezatilgan; gumbaz, taxmonlar, mehrob va ğarbiy devordagi yozuvlar qatori kundal usulida bajarilgan. Devorning yuqori — asosiy qismi islimiy naqşlar (oq, qora, kök rang) bilan qoplangan. Katta xonaning ayvonga tutaş devorlari ravoqli namoyonlarga bölingan. Şim. şarqidagi bal. 7 m bölgan 8 ustunli ayvon atrofi toşlar bilan qoplangan hovuzli hovliga qaragan (hovuzga öymakori ajdar şaklidagi marmar novdan suv keltirilgan). Ayvon şifti toqili, yulduzsimon 7 hovuzaklarga bölinib, handasiy naqşlar bilan jozibador bezatilgan. X. 3. m. jamoat va diniy binolar me'morligini öziga xos mujassamlaştirgan inşoot sifatida qimmatlidir.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ХЎЖА ЗАЙНУДДИН МАЖМУАСИ — Бухородаги меъморий ёдгорлик (16-а. 1-ярми); икки кўча кесишган ерда бунёд этилган хонақоҳмасжид. 1465—80 й.ларда Бухоро қозикалони лавозимида бўлган Хўжа Зайнуддин ташаббуси билан Имом алБухорий шарафига уста Мир Дўстумбий томонидан қурилган. Бино масжидга мўлжаллаб қурилган, ҳужралари ҳам бор. Хонақоҳ пештоқгумбазли катта хона ва 5 кичик ҳужралар ҳамда унга икки томондан туташ айвондан иборат, ҳовуз ҳовлининг катта қисмини эгаллаган; хонақоҳнинг жан. томонидаги равоқлардан бирига Хўжа Зайнуддин қабри жойлаштирилган. Хонақоҳнинг бош тарзи пештоғида нақш қолдикдари сақланган. Катта хонадан 3 томон (чуқур равоқ орқали кўчага ва 2 томонидан айвон)га чиқилади. Хона гумбази мураккаб қалқонсимон бағаллар ёрдамида асосига таянган, гумбаз ичи 32 га бўлиниб, улар ҳалланган майда гуллар билан безатилган, гумбазнинг қуйи қисми муқарнаслар қатори билан ҳошияланган. Хона деворларидаги тахмонлар ҳамда меҳробга ярим гумбаз шаклида муқарнаслар ишланган. Девор изоралари сиркори парчинлардан мураккаб ҳандасий шакллар, ўсимликсимон накшлар билан безатилган; гумбаз, тахмонлар, меҳроб ва ғарбий девордаги ёзувлар қатори кундал усулида бажарилган. Деворнинг юқори — асосий қисми ислимий нақшлар (оқ, қора, кўк ранг) билан қопланган. Катта хонанинг айвонга туташ деворлари равоқли намоёнларга бўлинган. Шим. шарқидаги бал. 7 м бўлган 8 устунли айвон атрофи тошлар билан қопланган ҳовузли ҳовлига қараган (ҳовузга ўймакори аждар шаклидаги мармар новдан сув келтирилган). Айвон шифти тоқили, юлдузсимон 7 ҳовузакларга бўлиниб, ҳандасий нақшлар билан жозибадор безатилган. X. 3. м. жамоат ва диний бинолар меъморлигини ўзига хос мужассамлаштирган иншоот сифатида қимматлидир.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.