Xöjaobod tumani

Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 307–308-b. — ziyouz.com

Xöjaobod tumani - Andijon viloyatidati tuman. 1926 y. 29 sent.da taşkil etilgan. 1973 y.da tuman tarkibidan Jalolquduq tumani, 1992 y.da Buloqboşi tumani ajralib çiqqan. X.t. şim.şarqdan Jalolquduq, şim. ğarbdan Andijon, ğarbdan Buloqboşi tumanlari, şarq, jan., va jan.ğarbdan Qirğiziston bilan çegaradoş. Mayd. 0,23 ming km2. Aholisi 82,1 ming kişidan ziyod (2004). Tumanda 4 kişloq fuqarolari yiğini (Birlaşgan, Manak, Oltin Vodiy, Xöjaobod), 1 şahar (Xöjaobod) bor. Markazi — Xöjaobod ş.

Tabiati. Tuman hududi Farğona vodiysining jan.şarqiy qismida joylaşgan. Jan.da PomirOlay tizmalarining Çilustun va Qirtoştoğ toğlari bor (eng baland joyi 1457 m). Şim.ğarbiy kismi adirlardan iborat. Qolgan kismi pasttekislik. Foydali qazilmalardan neft va gaz, ohaktoş, şağal, xarsangtoşlar bor. Iklimi keskin kontinental. Yillik örtaça tra 13,G. Iyulning örtaça trasi 26,7°, eng yuqori tra 45°. Yanv.ning örtaça trasi —3,5°, eng past tra — 26°. Yiliga 300—330 mm yoğin tuşadi. Ekinzorlar Şahrixonsoy, Oqburasoy, Aravonsoy, Savoy va Jan. Farğona kanallaridan suğoriladi. 5 suv çiqariş inşooti bor. Tuproqlari, asosan, madaniy voha tuproği bölib, qadimdan dehqonçilik bilan şuğullaniladi. Adir etaklarida oç yoki tipik böz tuproqlar tarqalgan. Yovvoyi ösimliklardan rang, qönğirboş, şaytonkavuş, oqquray, oqşuvoq, mingboş, qizil biyurğun, qamiş va b. ösadi. Yovvoyi hayvonlardan quyon, tulki, yovvoyi muşuk, börsiq, böri, jayra, qöşoyoq, körsiçqon, kalamuş; quşlardan kaklik, bedana, kakku, çuğurçiq, zağizğon, mayna, zarğaldoq, söfitörğay, jiblajibon, kaptar, çittak, ördak, zoğça, kökqarğa, sassiqpopişak, qizilişton, qarqunoq, burgut, itolği, böktargi va b.; sudraluvçilardan kaltakesak, ilon köp. Suv havzaiarida har xil baliqlar (laqda, döngpeşona, karp, qora baliq, sazan va b.) bor.

Aholisi, asosan, özbeklar, şuningdek, tojik, rus, tatar, qirğiz, uyğur, turk, ozarbayjon, koreys va b. millat vakillari ham yaşaydi. Aholining örtaça ziçligi 1 km2 ga 357 kişi. Şahar aholisi 17 ming kişi, qişloq aholisi 65,1 ming kişi (2004).

Xöjaligi. Tumanda «Xöjaobodkonserva», « X ö j a o b o d m ye v a q u r i t i ş » , « X ö j a o b o d d o n » , « X ö j a o b o d p a x t a t o z a l a ş » , «Xöjaobod tikuvtrikotaj», «Xöjaobodpolimeridiş» aksiyadorlik jamiyatlari; Özbekiston — Bolgariya «Navigul», Özbekiston — Xitoy «Xöjaobod DizinDu» qöşma korxonalari faoliyat körsatadi. MTP, quriliş taşkilotlari mavjud. Tuman xududida neft va gaz olinadi. Zavrak GES bor. Toşkent — Öş avtomobil yölining 36 km tuman hududidan ötgan.

Tuman q.x., asosan, paxtaçilikka ixtisoslaşgan, çorvaçilik ham rivojlangan. Tumanda 8 paxtaçilik va donçilik, 2 boğdorçilik xöjaligi, bördoqiçilik fermasi, köçat yetkazişga ixtisoslaşgan «Ipakçilik» şirkat xöjaligi, asalariçilik xöjaligi va parrandaçilik fkasi bor. 192 fermer xöjaligi (şu jumladan, örmonçilik, baliqçilik fermer xöjaliklari) faoliyat körsatadi. 3,1 ming ga yerga paxta, 2,6 ming ga yerga bugdoy, 115 ga yerga kartoşka, 395 ga yerga yemxaşak, 73 ga yerga don uçun makkajöxori, 149 ga yerga sabzavot, 3 ga yerga poliz ekinlari va b. ekiladi (2004). Soy, kanal va ariklardan taşkari tumanning 840 ga yer maydoni bulok, suvlari orqali ta'minlanadi. Tuman jamoa va şaxsiy xöjaliklarida 1,2 ming qoramol, 1,8 ming qöy, 16,9 mingdan ziyod parranda, 66 yilqi boqiladi.

X.t.da 32 umumiy ta'lim maktabi (22 ming öquvçi), litsey, gimnaziya, 4 kasb-hunar kolleji, mehribonlik uyi, 2 maxsus internat mavjud (2004). Markaziy kutubxona va uning 20 tarmoği (259 mingdan ziyod kitob), markaziy bolalar kutubxonasi, markaziy va 7 qişloq madaniyat uylari, «Armuğon» aşula va raqs dastasi faoliyat körsatadi. 5 kasalxona (550 örin), qişloq vraçlik ambulatoriyasi, 15 qişloq vraçlik punkta, 11 felvdşerakuşerlik punkti, tez tibbiy yordam markazi va b. tibbiy muassasalarda 165 vraç (har 10 ming aholiga 19,7 kişi), 680 örta ma'lumotli tibbiy xodim işlaydi. 1998 y.dan «Xöjaobod» (avvalgi nomi «Şonli mehnat») tuman gaz. naşr qilinadi (adadi 3600 nusxa).

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ХЎЖАОБОД ТУМАНИ - Андижон вилоятидати туман. 1926 й. 29 сент.да ташкил этилган. 1973 й.да туман таркибидан Жалолқудуқ тумани, 1992 й.да Булоқбоши тумани ажралиб чиққан. Х.т. шим.шарқдан Жалолқудуқ, шим. ғарбдан Андижон, ғарбдан Булоқбоши туманлари, шарқ, жан., ва жан.ғарбдан Қирғизистон билан чегарадош. Майд. 0,23 минг км2. Аҳолиси 82,1 минг кишидан зиёд (2004). Туманда 4 кишлоқ фуқаролари йиғини (Бирлашган, Манак, Олтин Водий, Хўжаобод), 1 шаҳар (Хўжаобод) бор. Маркази — Хўжаобод ш.

Табиати. Туман ҳудуди Фарғона водийсининг жан.шарқий қисмида жойлашган. Жан.да ПомирОлай тизмаларининг Чилустун ва Қиртоштоғ тоғлари бор (энг баланд жойи 1457 м). Шим.ғарбий кисми адирлардан иборат. Қолган кисми пасттекислик. Фойдали қазилмалардан нефть ва газ, оҳактош, шағал, харсангтошлар бор. Иклими кескин континентал. Йиллик ўртача тра 13,Г. Июлнинг ўртача траси 26,7°, энг юқори тра 45°. Янв.нинг ўртача траси —3,5°, энг паст тра — 26°. Йилига 300—330 мм ёғин тушади. Экинзорлар Шаҳрихонсой, Оқбурасой, Аравонсой, Савой ва Жан. Фарғона каналларидан суғорилади. 5 сув чиқариш иншооти бор. Тупроқлари, асосан, маданий воҳа тупроғи бўлиб, қадимдан деҳқончилик билан шуғулланилади. Адир этакларида оч ёки типик бўз тупроқлар тарқалган. Ёввойи ўсимликлардан ранг, қўнғирбош, шайтонкавуш, оққурай, оқшувоқ, мингбош, қизил биюрғун, қамиш ва б. ўсади. Ёввойи ҳайвонлардан қуён, тулки, ёввойи мушук, бўрсиқ, бўри, жайра, қўшоёқ, кўрсичқон, каламуш; қушлардан каклик, бедана, какку, чуғурчиқ, зағизғон, майна, зарғалдоқ, сўфитўрғай, жиблажибон, каптар, читтак, ўрдак, зоғча, кўкқарға, сассиқпопишак, қизилиштон, қарқуноқ, бургут, итолғи, бўктарги ва б.; судралувчилардан калтакесак, илон кўп. Сув ҳавзаиарида ҳар хил балиқлар (лақда, дўнгпешона, карп, қора балиқ, сазан ва б.) бор.

Аҳолиси, асосан, ўзбеклар, шунингдек, тожик, рус, татар, қирғиз, уйғур, турк, озарбайжон, корейс ва б. миллат вакиллари ҳам яшайди. Аҳолининг ўртача зичлиги 1 км2 га 357 киши. Шаҳар аҳолиси 17 минг киши, қишлоқ аҳолиси 65,1 минг киши (2004).

Хўжалиги. Туманда «Хўжаободконсерва», « Х ў ж а о б о д м е в а қ у р и т и ш » , « Х ў ж а о б о д д о н » , « Х ў ж а о б о д п а х т а т о з а л а ш » , «Хўжаобод тикувтрикотаж», «Хўжаободполимеридиш» акциядорлик жамиятлари; Ўзбекистон — Болгария «Навигул», Ўзбекистон — Хитой «Хўжаобод ДизинДу» қўшма корхоналари фаолият кўрсатади. МТП, қурилиш ташкилотлари мавжуд. Туман худудида нефть ва газ олинади. Заврак ГЭС бор. Тошкент — Ўш автомобиль йўлининг 36 км туман ҳудудидан ўтган.

Туман қ.х., асосан, пахтачиликка ихтисослашган, чорвачилик ҳам ривожланган. Туманда 8 пахтачилик ва дончилик, 2 боғдорчилик хўжалиги, бўрдоқичилик фермаси, кўчат етказишга ихтисослашган «Ипакчилик» ширкат хўжалиги, асаларичилик хўжалиги ва паррандачилик фкаси бор. 192 фермер хўжалиги (шу жумладан, ўрмончилик, балиқчилик фермер хўжаликлари) фаолият кўрсатади. 3,1 минг га ерга пахта, 2,6 минг га ерга бугдой, 115 га ерга картошка, 395 га ерга емхашак, 73 га ерга дон учун маккажўхори, 149 га ерга сабзавот, 3 га ерга полиз экинлари ва б. экилади (2004). Сой, канал ва ариклардан ташкари туманнинг 840 га ер майдони булок, сувлари орқали таъминланади. Туман жамоа ва шахсий хўжаликларида 1,2 минг қорамол, 1,8 минг қўй, 16,9 мингдан зиёд парранда, 66 йилқи боқилади.

Х.т.да 32 умумий таълим мактаби (22 минг ўқувчи), лицей, гимназия, 4 касб-ҳунар коллежи, меҳрибонлик уйи, 2 махсус интернат мавжуд (2004). Марказий кутубхона ва унинг 20 тармоғи (259 мингдан зиёд китоб), марказий болалар кутубхонаси, марказий ва 7 қишлоқ маданият уйлари, «Армуғон» ашула ва рақс дастаси фаолият кўрсатади. 5 касалхона (550 ўрин), қишлоқ врачлик амбулаторияси, 15 қишлоқ врачлик пункта, 11 фелвдшеракушерлик пункти, тез тиббий ёрдам маркази ва б. тиббий муассасаларда 165 врач (ҳар 10 минг аҳолига 19,7 киши), 680 ўрта маълумотли тиббий ходим ишлайди. 1998 й.дан «Хўжаобод» (аввалги номи «Шонли меҳнат») туман газ. нашр қилинади (адади 3600 нусха).

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.