Xöjayevlar

Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 297–298-b. — ziyouz.com

Xöjayevlar — özbek sirk artistlari sulolasi. Zamonaviy özbek sirkida çavandozlik va ot urgatiş janri rivojiga katta hissa qöşişgan. Sulola asosçisi — Xöjayev Muhammad (taxallusi «Çaqqon») (1886, Qöqon — 1971. 28.2, Toşkent) — Özbekiston xalq artisti (1939). Ijodiy faoliyatini 8 yoşidan Baratboy rahbarligidagi sirk guruhida boşlab, muallakçilik, havo gimnastikasi va masxarabozlik uyinlarida iştirok etgan. 1900 y.dan namanganlik Mirzaahmad sirkida muallaqçi Qodir Abdullayev bilan işlagan, 1905 y.dan Mullaboy Mansurov sirkida faoliyatini davom ettirib, qiziqçilar va muallaqçilar guruhlarida qatnaşgan, turnikda, bir pogonali va ikki pogonali çiğiriqda işlagan. 1919—20 ylar R. Abduxalilov va F. Yupatov sirklarida işlagan. 1931 y. «Erkinlikdagi otlar» tomoşasini tayyorlab, özbek sirki tarixida eng kuçli ot öyinlaridan birini yaratib, köp yillar davomida namoyiş etdi. Xujayeva Lola (1923.18.9, Samarkand) — çavandoz, it örgatuvçi. Muhammad Xöjayevning qizi. Özbekiston xalq artisti (1950). 1931 y.dan otasi rahbarligidagi «Ot ustida voltij» hamda «Çavandozlik» uyinlarida, şuningdek, akrobatlar guruhida qatnaşgan. 1934 y. «Ot ustida grotesk» tomoşasini yaratib, unda milliy özbek raqsi plastikasini an'anaviy çavandozlik tryuklari bilan uzviy boğladi. Çopayotgan ot ustida bir neça murakkab uyinlarni yengil va epçil ijro etar edi, masalan, balandga sakrab, tizzaga ötiriş, sözanalar ustidan sakrab ötiş, otni tortilgan tasmalar ustidan sakratiş va b. L.X. bajargan betakror maşklardan biri — çopayotgan otni keng tasma ustidan sakratib, Uzi ham balandliqdagi tasmadan sakragan va yana ot ustiga qaytib tik turgan. 1972 y.dan it örgatuvçi.

XUjayev Lovar (Leonid) (1932.5.6, Toşkent) — çavandoz. Özbekistonda xizmat körsatgan artist (1964). Muhammad Xöjayevning öğli. 1941 y.dan akrobatika uyinlarida iştirok etgan. 1951 y.dan opasi Lola Xöjayeva bilan «qöşaloq grotesk» tomoşasini tayyorlab, çopayotgan ot ustida yakka va juft tryuklarni, bir-biriga qarab çopayotgan ikki ot ustida murakkab maşklarni bajarişgan. Xujayev Andrey (1961.21.12, Toşkent) — çavandoz. Lovar Xujayevning öğli. 1975 y.dan «Ot ustida grotesk» tomoşasi bilan tanilgan. 1992 y.dan «Böğma ilon bilan olişuv» tomoşasini namoyiş etib kelmoqda.

Pölat Toşkanbayev.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ХЎЖАЕВЛАР — ўзбек цирк артистлари сулоласи. Замонавий ўзбек циркида чавандозлик ва от ургатиш жанри ривожига катта ҳисса қўшишган. Сулола асосчиси — Хўжаев Муҳаммад (тахаллуси «Чаққон») (1886, Қўқон — 1971. 28.2, Тошкент) — Ўзбекистон халқ артисти (1939). Ижодий фаолиятини 8 ёшидан Баратбой раҳбарлигидаги цирк гуруҳида бошлаб, муаллакчилик, ҳаво гимнастикаси ва масхарабозлик уйинларида иштирок этган. 1900 й.дан наманганлик Мирзааҳмад циркида муаллақчи Қодир Абдуллаев билан ишлаган, 1905 й.дан Муллабой Мансуров циркида фаолиятини давом эттириб, қизиқчилар ва муаллақчилар гуруҳларида қатнашган, турникда, бир погонали ва икки погонали чиғириқда ишлаган. 1919—20 йлар Р. Абдухалилов ва Ф. Юпатов циркларида ишлаган. 1931 й. «Эркинликдаги отлар» томошасини тайёрлаб, ўзбек цирки тарихида энг кучли от ўйинларидан бирини яратиб, кўп йиллар давомида намойиш этди. Хужаева Лола (1923.18.9, Самарканд) — чавандоз, ит ўргатувчи. Муҳаммад Хўжаевнинг қизи. Ўзбекистон халқ артисти (1950). 1931 й.дан отаси раҳбарлигидаги «От устида вольтиж» ҳамда «Чавандозлик» уйинларида, шунингдек, акробатлар гуруҳида қатнашган. 1934 й. «От устида гротеск» томошасини яратиб, унда миллий ўзбек рақси пластикасини анъанавий чавандозлик трюклари билан узвий боғлади. Чопаётган от устида бир неча мураккаб уйинларни енгил ва эпчил ижро этар эди, масалан, баландга сакраб, тиззага ўтириш, сўзаналар устидан сакраб ўтиш, отни тортилган тасмалар устидан сакратиш ва б. Л.Х. бажарган бетакрор машклардан бири — чопаётган отни кенг тасма устидан сакратиб, Узи ҳам баландлиқдаги тасмадан сакраган ва яна от устига қайтиб тик турган. 1972 й.дан ит ўргатувчи.

ХУжаев Ловар (Леонид) (1932.5.6, Тошкент) — чавандоз. Ўзбекистонда хизмат кўрсатган артист (1964). Муҳаммад Хўжаевнинг ўғли. 1941 й.дан акробатика уйинларида иштирок этган. 1951 й.дан опаси Лола Хўжаева билан «қўшалоқ гротеск» томошасини тайёрлаб, чопаётган от устида якка ва жуфт трюкларни, бир-бирига қараб чопаётган икки от устида мураккаб машкларни бажаришган. Хужаев Андрей (1961.21.12, Тошкент) — чавандоз. Ловар Хужаевнинг ўғли. 1975 й.дан «От устида гротеск» томошаси билан танилган. 1992 й.дан «Бўғма илон билан олишув» томошасини намойиш этиб келмоқда.

Пўлат Тошканбаев.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.