Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Xokkey

    Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 168–169-b. — ziyouz.com

    Xokkey (ing. hockey) sport öyini. Darvozalar örnatilgan maxsus maydonça (sahn)da klyuşka va töp (şayba) bilan jamoa bölib öynaladi. Öyinçilar tomonidan raqib darvozasiga köproq töp (şayba) kiritiş maqsad qilib qöyiladi. X.ning 3 ta asosiy turi bor: çim ustida X., muz ustida öynaladigan töpli X., şaybali X.

    Çim ustida X. maydonining ölçami 91,4x55 m, klyuşkasining ogirligi 652—794 g, töpining oğirligi 156— 163 g, öyin vaqti 90 min. (45 min.dan 2 bölim). Musobaqalaşayotgan 2 jamoada 11 tadan öyinçi qatnaşadi. Çim ustida X.ga öxşaş öyinlar mil.dan 2 ming yil avval ham Misr, Yunoniston, Örta Osiyo va b. joylarda mavjud bölgan. Örta Osiyoda çorvadorlar örtasida avval toş bilan öynaladigan podaçi, keyinroq ot minib öynaladigan çavgon ommalaşgan. Çavgon Boburiylar saltanati davrida Hindistonda keng tarqalgan. 19-a. ning 2-yarmida Buyuk Britaniyada çim ustida X. klublari tuzildi. 1875 y.da London X. uyuşmasi tomonidan çim ustida X.ning zamonaviy öyin qoidalari işlab çiqildi. Bu qoida 1907 y.da tasdiklandi. Çim ustida X.ning erkaklar musobaqasi 1908 y.dan, ayollar musobaqasi 1920 y.dan olimpiada dasturiga kiritilgan. 1924 y.da Xalqaro X. federatsiyasi (FIH) taşkil etilgan, unga 120 davlat a'zo (2003). Bu federatsiya 1970 y.dan erkaklar örtasida, 1973 y.dan ayollar örtasida jahon çempionatlari ötkazadi. Çim ustida X. Hindiston, Pokiston, Buyuk Britaniya, Germaniya, Gollandiyada rivojlangan.

    Özbekistonda çim ustida X. 20-a.ning 70-y.laridan ommalaşa boşladi. 1972 y.da Andijonda dastlabki çim ustida X. jamoasi tuzildi. 1973 y.dan erkaklar, 1975 y.dan ayollar örtasida çim ustida X. musobaqalari utkazila boşlandi. Respublikada çim ustida X.ga ixtisoslaşgan 10 ta bolalar va ösmirlar sport maktabi bor, ularda 45 nafar murabbiy qöl ostida 1200 nafardan ziyod öquvçi şuğullanadi (2004). Miriman Kim, Oybek Patiddinov, Rinat Mamatkazin, Liliya Mutalapova kabi mahoratli murabbiylar yetakçi X.çilarni tarbiyaladi. Ayniqsa, ayol X.çilar yuqori natijalarga erişdi. Valentina Zazdravnix, Nelliko Gorbatkova, Laylo Axmerova va Alina Xam olimpiada öyinlari bronza medali sovrindorlaridir (1980, Moskva). Özbekiston çim ustida X. ayollar terma jamoasi Osiyo öyinlari va jahon kubogi finalida qatnaşgan.

    Töpli X. maydonining ölçami 90— 100 x 50—65 m, klyuşkasining uz. 120 sm, qayrilgan qismi 6,5 sm, ogirligi 450 g, töpining diametri 6 sm, oğirligi 58—62 g, öyin vaqti 70 min. (35 min. dan 2 bölim). Musobaqalaşayotgan 2 jamoada 11 tadan öyinçi qatnaşadi. Töpli X.ga öxşaş öyinlar Yevropaning şim. mamlakatlarida örta asrlarda paydo böldi. 1891 y.da Buyuk Britaniyada milliy assotsiatsiya tuzilgan va töpli X.ning öyin qoidalari işlab çiqilgan. 1955 y.da Xalqaro töpli X. federatsiyasi (IBF) taşkil etilib, töpli X.ning öyin qoidalari tasdiqlangan. Federatsiya 1957 y.dan jahon çempionatlari (1961 y.dan 2 y.da 1 marta) ötkazib keladi. Rossiya, Şvetsiya, Finlyandiya va b. davlatlarda töpli X. rivojlangan.

    Şaybali X. maydonining ölçami 51—61 x 24—30 m, klyuşkasining uz. 140 sm, qayrilgan qismi 37,5 sm, oğirligi 500 g, rezinadan tayyorlangan şaybaning diametri 7,62 sm, qalinligi 2,54 sm, oğirligi 150—170 g, öyin vaqti 60 min. (20 min.dan 3 bölim). Musobaqalaşayotgan 2 jamoada 6 tadan öyinçi qatnaşadi. Şaybali X. 19-a. ning 60-y.larida Kanadada paydo bölgan va Yevropaning şim. davlatlarida ham keng tarqalgan. 1870 y.da Torontoda şaybali X. assotsiatsiyam tuzildi. 1886 y.da şaybali X.ning öyin qoidalari e'lon qilingan. 1892 y.dan Kanadada şaybali X. böyiça Stenli kubogi musobaqalari ötkazib kelinadi. 1899 y.da Monrealda şaybali X.ga moslaşgan dastlabki yopiq sport saroyi qurildi. 1908 y.da Xalqaro muz ustida X. ligasi (LIHG) taşkil etildi. Unga 40 ga yaqin davlat a'zo (2004). 1924 y.dan şaybali X. kişki olimpiada öyinlari dasturiga kiritilgan. 1973 y.da Jahon X. assotsiatsiyasi (WHA)ra asos solindi va Stenli kubogi musobaqalarida kanadaliklar bilan birga AQŞ professional klublari qatnaşa boşladi. Şaybali X. Kanada, Rossiya, Şvetsiya, AQŞ, Çexiya, Finlyandiya, Slovakiya davlatlarida rivojlangan.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    ХОККЕЙ (инг. hockey) спорт ўйини. Дарвозалар ўрнатилган махсус майдонча (саҳн)да клюшка ва тўп (шайба) билан жамоа бўлиб ўйналади. Ўйинчилар томонидан рақиб дарвозасига кўпроқ тўп (шайба) киритиш мақсад қилиб қўйилади. Х.нинг 3 та асосий тури бор: чим устида X., муз устида ўйналадиган тўпли X., шайбали X.

    Чим устида X. майдонининг ўлчами 91,4x55 м, клюшкасининг огирлиги 652—794 г, тўпининг оғирлиги 156— 163 г, ўйин вақти 90 мин. (45 мин.дан 2 бўлим). Мусобақалашаётган 2 жамоада 11 тадан ўйинчи қатнашади. Чим устида Х.га ўхшаш ўйинлар мил.дан 2 минг йил аввал ҳам Миср, Юнонистон, Ўрта Осиё ва б. жойларда мавжуд бўлган. Ўрта Осиёда чорвадорлар ўртасида аввал тош билан ўйналадиган подачи, кейинроқ от миниб ўйналадиган чавгон оммалашган. Чавгон Бобурийлар салтанати даврида Ҳиндистонда кенг тарқалган. 19-а. нинг 2-ярмида Буюк Британияда чим устида X. клублари тузилди. 1875 й.да Лондон X. уюшмаси томонидан чим устида Х.нинг замонавий ўйин қоидалари ишлаб чиқилди. Бу қоида 1907 й.да тасдикланди. Чим устида Х.нинг эркаклар мусобақаси 1908 й.дан, аёллар мусобақаси 1920 й.дан олимпиада дастурига киритилган. 1924 й.да Халқаро X. федерацияси (FIH) ташкил этилган, унга 120 давлат аъзо (2003). Бу федерация 1970 й.дан эркаклар ўртасида, 1973 й.дан аёллар ўртасида жаҳон чемпионатлари ўтказади. Чим устида X. Ҳиндистон, Покистон, Буюк Британия, Германия, Голландияда ривожланган.

    Ўзбекистонда чим устида X. 20-а.нинг 70-й.ларидан оммалаша бошлади. 1972 й.да Андижонда дастлабки чим устида X. жамоаси тузилди. 1973 й.дан эркаклар, 1975 й.дан аёллар ўртасида чим устида X. мусобақалари утказила бошланди. Республикада чим устида Х.га ихтисослашган 10 та болалар ва ўсмирлар спорт мактаби бор, уларда 45 нафар мураббий қўл остида 1200 нафардан зиёд ўқувчи шуғулланади (2004). Мириман Ким, Ойбек Патиддинов, Ринат Маматказин, Лилия Муталапова каби маҳоратли мураббийлар етакчи Х.чиларни тарбиялади. Айниқса, аёл Х.чилар юқори натижаларга эришди. Валентина Заздравних, Неллико Горбаткова, Лайло Ахмерова ва Алина Хам олимпиада ўйинлари бронза медали совриндорларидир (1980, Москва). Ўзбекистон чим устида X. аёллар терма жамоаси Осиё ўйинлари ва жаҳон кубоги финалида қатнашган.

    Тўпли X. майдонининг ўлчами 90— 100 х 50—65 м, клюшкасининг уз. 120 см, қайрилган қисми 6,5 см, огирлиги 450 г, тўпининг диаметри 6 см, оғирлиги 58—62 г, ўйин вақти 70 мин. (35 мин. дан 2 бўлим). Мусобақалашаётган 2 жамоада 11 тадан ўйинчи қатнашади. Тўпли Х.га ўхшаш ўйинлар Европанинг шим. мамлакатларида ўрта асрларда пайдо бўлди. 1891 й.да Буюк Британияда миллий ассоциация тузилган ва тўпли Х.нинг ўйин қоидалари ишлаб чиқилган. 1955 й.да Халқаро тўпли X. федерацияси (IBF) ташкил этилиб, тўпли Х.нинг ўйин қоидалари тасдиқланган. Федерация 1957 й.дан жаҳон чемпионатлари (1961 й.дан 2 й.да 1 марта) ўтказиб келади. Россия, Швеция, Финляндия ва б. давлатларда тўпли X. ривожланган.

    Шайбали X. майдонининг ўлчами 51—61 х 24—30 м, клюшкасининг уз. 140 см, қайрилган қисми 37,5 см, оғирлиги 500 г, резинадан тайёрланган шайбанинг диаметри 7,62 см, қалинлиги 2,54 см, оғирлиги 150—170 г, ўйин вақти 60 мин. (20 мин.дан 3 бўлим). Мусобақалашаётган 2 жамоада 6 тадан ўйинчи қатнашади. Шайбали X. 19-а. нинг 60-й.ларида Канадада пайдо бўлган ва Европанинг шим. давлатларида ҳам кенг тарқалган. 1870 й.да Торонтода шайбали X. ассоциациям тузилди. 1886 й.да шайбали Х.нинг ўйин қоидалари эълон қилинган. 1892 й.дан Канадада шайбали X. бўйича Стэнли кубоги мусобақалари ўтказиб келинади. 1899 й.да Монреалда шайбали Х.га мослашган дастлабки ёпиқ спорт саройи қурилди. 1908 й.да Халқаро муз устида X. лигаси (LIHG) ташкил этилди. Унга 40 га яқин давлат аъзо (2004). 1924 й.дан шайбали X. кишки олимпиада ўйинлари дастурига киритилган. 1973 й.да Жаҳон X. ассоциацияси (WHA)ra асос солинди ва Стэнли кубоги мусобақаларида канадаликлар билан бирга АҚШ профессионал клублари қатнаша бошлади. Шайбали X. Канада, Россия, Швеция, АҚШ, Чехия, Финляндия, Словакия давлатларида ривожланган.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.