Xom aşyo

Xom aşyo — konlardan olingan foydali qazilmalar va b. tabiiy resurslar, ulardan işlab çiqarilgan va yana işlov talab etadigan mahsulotlar. Keng ma'noda X.a. mehnat ta'sirida özgargan va yanada işlanişi lozim bölgan mehnat predmetinn anglatadi. I.ç. jarayonida X.a.dan tayyor mahsulot yoki yarim fabrikat paydo böladi. X.a.ning jami xilmaxil körinişlari kelib çiqişiga köra sanoat va q.x. xom aşyosiga bölinadi. Sanoat X.a.si, öz navbatida, mineral va sun'iy X.a.ga bölinadi. Işlatilişiga köra, mineral X.a. yoqilğienergetika (neft, tabiiy gaz, kumir, uran, yonuvçi slanetslar), metallurgiya (qora, rangli, nodir va asl metallar rudalari), konkimyo (agronomiya rudalari, bariy, kalsiy ftorid, oltingugurt), texnika (olmos, grafit, slyuda), quriliş materiallari (sement, keramika) i.ç. X.a.lari va b.ga bölinadi. Sun'iy X.a.ga sintetik smolalar, plastmassalar, sintetik kauçuk, sun'iy teri, sintetik yuviş vositalari va b. kiradi. Qişloq xöjaligi X.a.si va örmon xöjaligi, baliq ovlaş va tayyorlov tarmoğining işlov berilmagan (xom) mahsulotlari ösimlik X.a.si (don va texnika ekinlari, yoğoç, yovvoyi va şifobaxş ösimliklar) va hayvonot X.a.si (göşt, baliq, sut, teri, jun) ga bölinadi. Ayrim sanoat tarmoqlarida X.a.ni birlamçi (metallurgiyada rudalar, qoğoz sanoatida sellyuloza) va ikkilamçi (metall parçalari, makulatura) turlarga böliş muhim amaliy ahamiyatga ega. Ikkilamçi xom aşyodş töğri foydalaniş ijtimoiy mehnatni tejaşni ta'minlaydi. Birlamçi X.a.ni kompleks qayta işlaş sanoatning X.a. bazasini kengaytiriş va iktisodiy samaradorligini oşirişda muhim manba xisoblanadi.