Xonaki muşuklar
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 181–182-b. — ziyouz.com
Xonaki muşuklar - muşuklar uruğiga mansub uy hayvoni. 50 dan ortiq zoti bor. X.m. yovvoyi muşukning Şim. Afrika, Urta dengiz muşugi (liviya muşugi) kenja turidan kelib çiqqan. Eşitiş, köriş, tuyğu organlari yaxşi rivojlangan, hidni itlarga nisbatan kuçsizroq syozadi. 7— 9 oyda voyaga yetadi, böğozlik davri 9 hafta, 4—6, ba'zan 10 tagaça bola tuğadi, 13—18 y. umr köradi. Yaqin vaqtgaça muşuklar Qad. Misrda xonakilaştirilganligi taxmin qilinar edi. Çunki bu mamlakatda muşuklar ilohiylaştirilgan va ular mömiyolab kömilgan. Hozir X.m.ning suyak qoldiqlari Kavkaz va Old Osiyo hududlarida bronza va hatto neolit davrlarida aholi yaşagan joylardagi katlamlardan ham topilgan. X.m. zotlari bir-biridan, asosan, jun va dumining uzunligi, juni va közining rangi bilan farq qiladi. Uzun junli muşuklarga angor, Eron va Sibir; kalta junlilarga siam va dumsiz hamda köpçilik Yevropa mamlakatlarida tarqalgan boşqa zotlar kiradi. X.m. omborlar va xonadonlarda zararkunanda kemiruvçilar (siçqon, kalamuşlar)ni qirib fonda keltiradi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ХОНАКИ МУШУКЛАР - мушуклар уруғига мансуб уй ҳайвони. 50 дан ортиқ зоти бор. Х.м. ёввойи мушукнинг Шим. Африка, Урта денгиз мушуги (ливия мушуги) кенжа туридан келиб чиққан. Эшитиш, кўриш, туйғу органлари яхши ривожланган, ҳидни итларга нисбатан кучсизроқ сёзади. 7— 9 ойда вояга етади, бўғозлик даври 9 ҳафта, 4—6, баъзан 10 тагача бола туғади, 13—18 й. умр кўради. Яқин вақтгача мушуклар Қад. Мисрда хонакилаштирилганлиги тахмин қилинар эди. Чунки бу мамлакатда мушуклар илоҳийлаштирилган ва улар мўмиёлаб кўмилган. Ҳозир Х.м.нинг суяк қолдиқлари Кавказ ва Олд Осиё ҳудудларида бронза ва ҳатто неолит даврларида аҳоли яшаган жойлардаги катламлардан ҳам топилган. Х.м. зотлари бир-биридан, асосан, жун ва думининг узунлиги, жуни ва кўзининг ранги билан фарқ қилади. Узун жунли мушукларга ангор, Эрон ва Сибирь; калта жунлиларга сиам ва думсиз ҳамда кўпчилик Европа мамлакатларида тарқалган бошқа зотлар киради. Х.м. омборлар ва хонадонларда зараркунанда кемирувчилар (сичқон, каламушлар)ни қириб фонда келтиради.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.