Xonaqoh

Xonaqoh — katta bino yoki uning asosiy xonasi: 1) diniy me'moriy inşootlar (mayejid, Madrasa va b.)dagi katta xona (zal), ziyoratçilar uçun qurilgan jamoatxonapar, hujralar ham şunday ataladi; 2) sufiylar maşğulotlarini ötkazişga möljallangan katta xona va uning atrofiga qurilgan xujralardan iborat me'moriy maskan; 3) mahalla, qişloq masjidlarining tomi (yopmasi) gumbazli yoki tekis bölgan kişki kismi.

X., odatda, murabba yoki törtburçak tarhli bölib, bir neça kiriş eşigiga ega bölgan. Mujassamotida, ayniqsa, oçiq muhitda markaziylikka moyillik seziladi. Asosiy kiriş eşigi an'anaviy usulda baland peştokli qilib qurilgan, eşiklar tobadoniga yoğoç panjaralar örnatilgan, içi oddiy, ravoqli, tokçali, mexrobi serhaşam bezatilgan. Binolar tarkibidagi X. maqbara bölgan yoki tunga öxşaş vazifani bajargan (mas, Toşkent ş.dagi Baroqxon madrasasidati Suyunçxöja maqbarasi, Abulkosim madrasasidagi Möyi muborak X. va b.). Mahalla mayejidlari X. i gumbaz tomli qilib qurilsa ham, ayvonining şifti tekis bölgan. Köp holatlarda X. ham, ayvon ham bir xil tösinli qilib qurilgan. Yirik X.lar amaliy bezak san'ati namunalari (ganç va yoğoç öymakorligi, naqqoşlik va b.) bilan jozibador bezatilgan (Buxorodagi Xöja Zaynuddin, Çor Bakr, Qosim Şayx X.lari diqqatga sazovor). X. maxsus bino sifatida Örta Osiyoda Amir Temur davrida ham ma'lum bölgan, 16-a.dan keng miqyosda qurila boşlagan. Vaqt ötişi bilan X.ning vazifasi özgarib borgan, sönggi örta asrlarga kelib X. darvişlar zikru samo' qiladigan maskanga aylana boşlagan.