Xontaxta tizmasi
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 188–189-b. — ziyouz.com
Xontaxta tizmasi - Hisor toğ tizmasining jan.ğarbiy tarmoklaridan biri. Jan. va jan.ğarbda Katta Öradaryo, şim., şim. şarq va şarqqa 60 km dan ziyod masofaga çözilgan. Örtaça bal. 1500—2500 m, eng baland joyi 2938 m. Suvayirğiç qismi tekislangan yuzalardan iborat. Yon bağirlari jan. va şarqiy qismida Katta Öradaryo özanidan deyarli tik kötarilgan, şim.ğarbiy yon bağri esa bir oz nişab. Etagida adirlar bilan tutaşib ketgan va köplab daryolar (Langar, Katta Öradaryoning çap irmoqlari) bilan ziç va çuqur kesilgan. X.t. antiklinal strukturadir. Uning suvayirğiç qismi paleozoy davri yetqiziqlaridan taşkil topgan. Tizmaning yon bağirlarida yura, bör va paleogen ohaktoşlari, gipsli gillar, mergel, qumtoş, konglomeratlar tarqalgan. Daryolar köp qismida çuqur daralar hosil qilgan. Ohaktoşlar tarqalgan hududida karst (karst ğori, voronka va karrlari) hamda kuesta relyef şakllari hosil bölgan. Iqlimi quruq, yoğingarçilik asosan, qiş va bahorda böladi. Qönğir va jigarrang tuproqlarda arçazorlar, butazor va b. ösimliklar tarqalgan. Yaylov sifatida foydalaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ХОНТАХТА ТИЗМАСИ - Ҳисор тоғ тизмасининг жан.ғарбий тармокларидан бири. Жан. ва жан.ғарбда Катта Ўрадарё, шим., шим. шарқ ва шарққа 60 км дан зиёд масофага чўзилган. Ўртача бал. 1500—2500 м, энг баланд жойи 2938 м. Сувайирғич қисми текисланган юзалардан иборат. Ён бағирлари жан. ва шарқий қисмида Катта Ўрадарё ўзанидан деярли тик кўтарилган, шим.ғарбий ён бағри эса бир оз нишаб. Этагида адирлар билан туташиб кетган ва кўплаб дарёлар (Лангар, Катта Ўрадарёнинг чап ирмоқлари) билан зич ва чуқур кесилган. Х.т. антиклиналь структурадир. Унинг сувайирғич қисми палеозой даври етқизиқларидан ташкил топган. Тизманинг ён бағирларида юра, бўр ва палеоген оҳактошлари, гипсли гиллар, мергель, қумтош, конгломератлар тарқалган. Дарёлар кўп қисмида чуқур даралар ҳосил қилган. Оҳактошлар тарқалган ҳудудида карст (карст ғори, воронка ва каррлари) ҳамда куэста рельеф шакллари ҳосил бўлган. Иқлими қуруқ, ёғингарчилик асосан, қиш ва баҳорда бўлади. Қўнғир ва жигарранг тупроқларда арчазорлар, бутазор ва б. ўсимликлар тарқалган. Яйлов сифатида фойдаланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.