Xorazm teatri
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 212–213-b. — ziyouz.com
Xorazm teatri XORAZM TEATRI, Ogahiy nomidagi Xorazm viloyat musiqali drama teatri — Özbekistondagi köhna teatrlardan biri. 1922 y. 2 martda «Hukumat uyi» nomi bilan Hamza boşçiligida taşkil bölgan. Yetuk san'atkor Maşarif Polvonov rahbarligida teatr poydevorini yaratgan 12 kişidan iborat (Safo Muğanniy, Q. S. Saroymonov, U. Qurboniy, R. Yusupov, O. Bekçurina, M. Yoqubov (Şeroziy), Q. Qutliyev, M. Xarratov, Ş. Saloyev, J. Qalantarov va b.) truppa öz faoliyatini kiçik asarlar sahnalaştirişdan boşlagan. Hamza öz asarlari asosida sahnalaştirgan «Boy ila xizmatçi», «Tuhmatçilar jazosi», «Zaharli hayot», «Farğona fojialari», «Qarmoq», «Telefon», Mannon Uyğurning «Turkiston tabibi», Ğulom Zafariyning «Erk bolalari» kabilar teatrda qöyilgan ilk spektakllar bölib, boş rollarni Maşarif Polvonov, Yoqub Devonov, Oyşa Bekçurina, Xanskiy, Xanskaya singari aktyorlar ijro etganlar. 1933 y. Xorazm markazi Urgançga köçirilişi munosabati bilan teatr ham Urgançga köçirilib, Xorazm okrug davlat musiqali drama teatri nomini olgan. Respublikaning turli viloyatlaridan iste'dodli san'atkorlar jalb etildi. M. Şeroziy, R. Omonov, K. Rahimov, Q. Iskandarov, Q. Boyjonov, M. Safoyev, O. Xudoyorova, M. Xudoyorov, S. Devonov, S. Hojiyeva, O. Rözmetova, R. Musayev, S. Musayeva, V. Fayozov, O. Qoriyeva, 3. Qobulov, Tamaraxonim, A. Turdiyev, Oxunjon sizits, S. Olimov, Ş. Ramazonov va b. şular jumlasidan. 2-jahon uruşi yillari teatr jamoasi harbiy qismlarga xizmat qildilar. Uruşdan keyingi yillar M. Şeroziy, H. Boltayev, K. Otaniyozov, V. Fayozov, Q. Boyjonov, N. Boltayev, N. Yusupova, S. Rahimova, S. Devonov, M. Raximov, 3. Ğafforova, R. Otajonova, R. Boyjonova, M. Yusupovdek san'at atkorlar teatrni yuksak poğonalarga kötardilar. «Makr va muhabbat», «Layli va Majnun», «Farhod va Şirin», «Tohir va Zuhra», «Alpomiş», «Oşiq Ğarib va Şohsanam», «Hamlet», «Qaroqçilar», «Monserro» va b. 50—60ylar yaratilgan eng yaxşi spektakllardir. 70—80-y. lar teatrda yuksaliş davri böldi. 3. Qobulov, A. Muhamedov, H. Islomov, H. Appanov, I. Niyozmatov singari malakali rej. lar dolzarb va badiiy tölaqonli asarlar saxnalaştirdilar. Istevdodli yoş ijodkorlar teatr jamoasiga kelib qöşildi. «Keçikkan sevgi» (A. Ostrovskiy), «Mindaugas» (Marsinkyaviçus), «Hijron» (S. Rahmon), «Beruniy» (Uyğun), «Ibn Sino» (Şalomayev), «Oltin devor» (E. Voxidov), «Qaroqçilar» (F. Şiller), «Ajdodlar qiliçi» (E. Samandarov) kabi spektakllar şu yillar mahsulidir.
Mustaqillik yillari teatr Xorazm ijodkorlari bilan yaqindan hamkorlik qilişi uning ijodiy ravnaqiga ijobiy samarasini berdi. N. Solayev, Q. Matrizayev, Hayitmat Rasul asarlari teatr repertuarini boyitibgina qolmay, uning ijodiy takomillaşuviga katta hissa bölib qöşildi. Komil Avazning «Marvarid taqqan ayol», «Feruz», «Ogahiy» musiqali dramalari, «Jobbi jujakning hiylasi», «Taşkildagi hangoma», «Javohir», «Tili asalim», «Nilufar», «Javlon jurra» komediyalari; «Avesto — mehr farzandi» spektakli sönggi yillar sahnalaştirilgan eng yaxşi spektakllardir. Teatrga turli yillarda M. Polvonov, S. Saroymonov, 3. Qobulov, X. Appanov, H. Islomov, I. Niyozmatovlar boş rej.lik, L. Abdullayeva, O. Ollaberganov, S. Qodirov, P. Kiçkolar boş rassomlik, A. Otajonov, H. Bobojonovlar boş dirijyorlik, N. Şabanov, 3. Ğafforovalar boş baletmeysterlik qilib keldilar.
Hoz. kunda (2005) G. Raximova, M. Bobojonov, Özbekistonda xizmat körsatgan artistlardan Ş. Ramazonova, O. Bobojonov, O. Toğanov, J. Nurlayevlar, artistlardan K. Tojiboyev, Ş. Şomurodov, A. Yöldoşev, P. Matyokubov, R. Qöçqorov, S. Jumaniyozovlar teatrning yetakçi aktyorlaridir. Teatrning boş rej. i — M. Quryozov, boş rassomi — B. Bekmurodov.
Toşpölat Tursunov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ХОРАЗМ ТЕАТРИ, Огаҳий номидаги Хоразм вилоят мусиқали драма театри — Ўзбекистондаги кўҳна театрлардан бири. 1922 й. 2 мартда «Ҳукумат уйи» номи билан Ҳамза бошчилигида ташкил бўлган. Етук санъаткор Машариф Полвонов раҳбарлигида театр пойдеворини яратган 12 кишидан иборат (Сафо Муғанний, Қ. С. Сароймонов, У. Қурбоний, Р. Юсупов, О. Бекчурина, М. Ёқубов (Шерозий), Қ. Қутлиев, М. Харратов, Ш. Салоев, Ж. Қалантаров ва б.) труппа ўз фаолиятини кичик асарлар саҳналаштиришдан бошлаган. Ҳамза ўз асарлари асосида саҳналаштирган «Бой ила хизматчи», «Туҳматчилар жазоси», «Заҳарли ҳаёт», «Фарғона фожиалари», «Қармоқ», «Телефон», Маннон Уйғурнинг «Туркистон табиби», Ғулом Зафарийнинг «Эрк болалари» кабилар театрда қўйилган илк спектакллар бўлиб, бош ролларни Машариф Полвонов, Ёқуб Девонов, Ойша Бекчурина, Ханский, Ханская сингари актёрлар ижро этганлар. 1933 й. Хоразм маркази Урганчга кўчирилиши муносабати билан театр ҳам Урганчга кўчирилиб, Хоразм округ давлат мусиқали драма театри номини олган. Республиканинг турли вилоятларидан истеъдодли санъаткорлар жалб этилди. М. Шерозий, Р. Омонов, К. Раҳимов, Қ. Искандаров, Қ. Бойжонов, М. Сафоев, О. Худоёрова, М. Худоёров, С. Девонов, С. Ҳожиева, О. Рўзметова, Р. Мусаев, С. Мусаева, В. Фаёзов, О. Қориева, 3. Қобулов, Тамарахоним, А. Турдиев, Охунжон цизиц, С. Олимов, Ш. Рамазонов ва б. шулар жумласидан. 2-жаҳон уруши йиллари театр жамоаси ҳарбий қисмларга хизмат қилдилар. Урушдан кейинги йиллар М. Шерозий, Ҳ. Болтаев, К. Отаниёзов, В. Фаёзов, Қ. Бойжонов, Н. Болтаев, Н. Юсупова, С. Раҳимова, С. Девонов, М. Рахимов, 3. Ғаффорова, Р. Отажонова, Р. Бойжонова, М. Юсуповдек санъат аткорлар театрни юксак поғоналарга кўтардилар. «Макр ва муҳаббат», «Лайли ва Мажнун», «Фарҳод ва Ширин», «Тоҳир ва Зуҳра», «Алпомиш», «Ошиқ Ғариб ва Шоҳсанам», «Ҳамлет», «Қароқчилар», «Монсерро» ва б. 50—60йлар яратилган энг яхши спектакллардир. 70—80-й. лар театрда юксалиш даври бўлди. 3. Қобулов, А. Муҳамедов, Ҳ. Исломов, Ҳ. Аппанов, И. Ниёзматов сингари малакали реж. лар долзарб ва бадиий тўлақонли асарлар сахналаштирдилар. Истевдодли ёш ижодкорлар театр жамоасига келиб қўшилди. «Кечиккан севги» (А. Островский), «Миндаугас» (Марцинкявичус), «Ҳижрон» (С. Раҳмон), «Беруний» (Уйғун), «Ибн Сино» (Шаломаев), «Олтин девор» (Э. Вохидов), «Қароқчилар» (Ф. Шиллер), «Аждодлар қиличи» (Э. Самандаров) каби спектакллар шу йиллар маҳсулидир.
Мустақиллик йиллари театр Хоразм ижодкорлари билан яқиндан ҳамкорлик қилиши унинг ижодий равнақига ижобий самарасини берди. Н. Солаев, Қ. Матризаев, Ҳайитмат Расул асарлари театр репертуарини бойитибгина қолмай, унинг ижодий такомиллашувига катта ҳисса бўлиб қўшилди. Комил Авазнинг «Марварид таққан аёл», «Феруз», «Огаҳий» мусиқали драмалари, «Жобби жужакнинг ҳийласи», «Ташкилдаги ҳангома», «Жавоҳир», «Тили асалим», «Нилуфар», «Жавлон журра» комедиялари; «Авесто — меҳр фарзанди» спектакли сўнгги йиллар саҳналаштирилган энг яхши спектакллардир. Театрга турли йилларда М. Полвонов, С. Сароймонов, 3. Қобулов, X. Аппанов, Ҳ. Исломов, И. Ниёзматовлар бош реж.лик, Л. Абдуллаева, О. Оллаберганов, С. Қодиров, П. Кичколар бош рассомлик, А. Отажонов, Ҳ. Бобожоновлар бош дирижёрлик, Н. Шабанов, 3. Ғаффоровалар бош балетмейстерлик қилиб келдилар.
Ҳоз. кунда (2005) Г. Рахимова, М. Бобожонов, Ўзбекистонда хизмат кўрсатган артистлардан Ш. Рамазонова, О. Бобожонов, О. Тоғанов, Ж. Нурлаевлар, артистлардан К. Тожибоев, Ш. Шомуродов, А. Йўлдошев, П. Матёкубов, Р. Қўчқоров, С. Жуманиёзовлар театрнинг етакчи актёрларидир. Театрнинг бош реж. и — М. Қурёзов, бош рассоми — Б. Бекмуродов.
Тошпўлат Турсунов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.