Xorda
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 234-b. — ziyouz.com
Xorda (yun. chorde — pay, ip) — xordali hayvonlarning elastik öq skeleti. Birlamçi içak orqa qismining örtasidan börtib çikişi natijasida hosil böladi. Bu börtiq keyinçalik çözilib, nerv nayi ustida joylaşadigan böylama uzun ipga aylanadi. Lansetniklar, tögarakoğizlilar va ayrim baliklar (yaxlitboşlilar, osyotrsimonlar, ikki xil nafas oluvçilar)da hayoti davomida saklanib qoladi, boşqa umurtqalilar va qobiklilarda faqat embrion davrida böladi. Hayvon tanasi tölqinsimon egilganida (suzganda) X. ham segmentlaşgan yonboş muskullar ta'sirida egiladi.
Voyaga yetgan umurtqalilarda X. atrofida toğay yoki suyak hosil böladi; keyinçalik toğay siqib çiqarilişi natijasida X. umurtqa poğonasi bilan almaşinadi; X. qoldiqlari umurtqalar tanasi oraliğida saqlanib qoladi yoki yöqolib ketadi (kuşlar). X. qobiğining pişikdigi, tarangligi va tayanç funksiyasi uning hujayralari turgor holati bilan boğliq.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ХОРДА (юн. chorde — пай, ип) — хордали ҳайвонларнинг эластик ўқ скелети. Бирламчи ичак орқа қисмининг ўртасидан бўртиб чикиши натижасида ҳосил бўлади. Бу бўртиқ кейинчалик чўзилиб, нерв найи устида жойлашадиган бўйлама узун ипга айланади. Ланцетниклар, тўгаракоғизлилар ва айрим баликлар (яхлитбошлилар, осётрсимонлар, икки хил нафас олувчилар)да ҳаёти давомида сакланиб қолади, бошқа умуртқалилар ва қобиклиларда фақат эмбрион даврида бўлади. Ҳайвон танаси тўлқинсимон эгилганида (сузганда) X. ҳам сегментлашган ёнбош мускуллар таъсирида эгилади.
Вояга етган умуртқалиларда X. атрофида тоғай ёки суяк ҳосил бўлади; кейинчалик тоғай сиқиб чиқарилиши натижасида X. умуртқа поғонаси билан алмашинади; X. қолдиқлари умуртқалар танаси оралиғида сақланиб қолади ёки йўқолиб кетади (кушлар). X. қобиғининг пишикдиги, таранглиги ва таянч функцияси унинг ҳужайралари тургор ҳолати билан боғлиқ.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.