Xoriyen qal'asi
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 236-b. — ziyouz.com
Xoriyen qal'asi XORIYEN QAL'ASI, Xoriyen qoyasi — makedoniyalik Iskandar (Aleksandr) nint Turonzaminga qilgan bosqinçilik yurişi davrida mahalliy eparx (hokim) lardan biri — Xoriyen rahbarligida olib borilgan mudofaa (mil. av. 328 y.). Aleksandr Suğd qoyasşş egallagaç, Paretaka («Toğlar ölkasi») viloyatiga (Jan. Özbekistondagi Boysun toğlari) yöl olgan. Bu yerdagi mustaxkam qal'alardan biriga Xoriyen boşqa aslzodalar bilan örnaşib olgan. U uzoq muddatga yetadigan oziq-ovqat zaxirasini ğamlab, mudofaaga şay bölib turgan. Kdl'aning bal. 20 stadiy, aylanasi 60 stadiyni taşkil qilgan (1stadiy — 176,6 m). Qal'a tik yon bagarli toğda joylaşib, unga faqat birgina tor söqmoq yöl orqaligina çiqiş mumkin bölgan. Qoya tepasidan tez oqar toğ daryoçasi oqib tuşgan. Qal'aning tevarak atrofi çuqur xandaq bilan örab olingan. Qamaldagilar kutmaganda Aleksandrning şaxsan rahbarligida makedoniyaliklar qisqa muddatda xandaqni mixlar yordamida bir-biriga biriktirilgan qarağay (arça) yoğoçlari bilan töldiradilar. Kdmaldagilar dastavval duşmanning bu işlariga befarq qaraşgan, biroq makedon qöşini köplab şotilar yasab, toğ tepasiga çiqa boşlaganlarini körgaç, Xoriyen taslim bölişga majbur bölgan. Aleksandr 500 ta qalqonbardori bilan qal'aga kötarilib uning naqadar mustahkam ekanligiga şohid bölgan. Qişning qorböronlaridan sştlasi qurigan, oziq-ovqat zaxirasi tugay deb qolgan makedon qöşini uçun Aleksandr X.q.dagi oziq-ovqat zaxirasini olgan. Aleksandr qal'ani va uning atrofidagi viloyatni Xoriyen ixtiyoriga qoldirib, özi Baqgriyaga yöl olgan.
Ad.: Arrian, Poxod Aleksandra, M. — L., 1962.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ХОРИЕН ҚАЛЪАСИ, Хориен қояси — македониялик Искандар (Александр) нинт Туронзаминга қилган босқинчилик юриши даврида маҳаллий эпарх (ҳоким) лардан бири — Хориен раҳбарлигида олиб борилган мудофаа (мил. ав. 328 й.). Александр Суғд қоясшш эгаллагач, Паретака («Тоғлар ўлкаси») вилоятига (Жан. Ўзбекистондаги Бойсун тоғлари) йўл олган. Бу ердаги мустахкам қалъалардан бирига Хориен бошқа аслзодалар билан ўрнашиб олган. У узоқ муддатга етадиган озиқ-овқат захирасини ғамлаб, мудофаага шай бўлиб турган. Кдлъанинг бал. 20 стадий, айланаси 60 стадийни ташкил қилган (1стадий — 176,6 м). Қалъа тик ён багарли тоғда жойлашиб, унга фақат биргина тор сўқмоқ йўл орқалигина чиқиш мумкин бўлган. Қоя тепасидан тез оқар тоғ дарёчаси оқиб тушган. Қалъанинг теварак атрофи чуқур хандақ билан ўраб олинган. Қамалдагилар кутмаганда Александрнинг шахсан раҳбарлигида македонияликлар қисқа муддатда хандақни михлар ёрдамида бир-бирига бириктирилган қарағай (арча) ёғочлари билан тўлдирадилар. Кдмалдагилар даставвал душманнинг бу ишларига бефарқ қарашган, бироқ македон қўшини кўплаб шотилар ясаб, тоғ тепасига чиқа бошлаганларини кўргач, Хориен таслим бўлишга мажбур бўлган. Александр 500 та қалқонбардори билан қалъага кўтарилиб унинг нақадар мустаҳкам эканлигига шоҳид бўлган. Қишнинг қорбўронларидан сштласи қуриган, озиқ-овқат захираси тугай деб қолган македон қўшини учун Александр Х.қ.даги озиқ-овқат захирасини олган. Александр қалъани ва унинг атрофидаги вилоятни Хориен ихтиёрига қолдириб, ўзи Бақгрияга йўл олган.
Ад.: Арриан, Поход Александра, М. — Л., 1962.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.