Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Xrizoberill

    Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 248-b. — ziyouz.com

    Xrizoberill (yun. chrysos — oltin va berill) — murakkab oksidlarning kiçik sinfga mansub mineral. Kimyoviy tarkibi A12[Bye04]. Romb singoniyada kristallanadi. Donador agregatlar hosil qiladi. Yaşil, sarğiş, sariq, jigarrang, kizil, ba'zan rangsiz buladi. X.ning xrom tarkiblisi zumraddek yaşil, elektr nurida binafşa rang, qizil tusda tovlanadigan xili aleksandrit, tilla rangsariq, kukiş tovlanadigani esa, simofan yoki muşukköz deyiladi. Şişadek yaltiroq. Qattiqligi 8,5; ziçligi 3,5—3,7 g/sm3. Mört. Giltuprokdi toğ jinslarida yotgan granitli pegmatitlarda muskovit va berill bilan birgalikda yirik donalar şaklida uçraydi. Tarkibida köp VeO bölgan X.li va fanakitli flyuorit metasomatitlari berilliy rudasi bölib xizmat qilişi mumkin. Myanma, Hindiston, Madagaskar o., RF (Ural), Braziliya, Şri Lankada X. konlari maşhur. Özbekistonda Çatqol toğlarida mavjud. Tiniq, çiroyli turlari (aleksandrit, simofan) qimmatbaho toş hisoblanadi. Zargarlikka oid eng yirik qirralangan X. — «Xoup xrizoberill» (45 karat) Britaniya muzeyida sakdanadi.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    ХРИЗОБЕРИЛЛ (юн. chrysos — олтин ва берилл) — мураккаб оксидларнинг кичик синфга мансуб минерал. Кимёвий таркиби А12[Ве04]. Ромб сингонияда кристалланади. Донадор агрегатлар ҳосил қилади. Яшил, сарғиш, сариқ, жигарранг, кизил, баъзан рангсиз булади. Х.нинг хром таркиблиси зумраддек яшил, электр нурида бинафша ранг, қизил тусда товланадиган хили александрит, тилла рангсариқ, кукиш товланадигани эса, цимофан ёки мушуккўз дейилади. Шишадек ялтироқ. Қаттиқлиги 8,5; зичлиги 3,5—3,7 г/см3. Мўрт. Гилтупрокди тоғ жинсларида ётган гранитли пегматитларда мусковит ва берилл билан биргаликда йирик доналар шаклида учрайди. Таркибида кўп ВеО бўлган Х.ли ва фанакитли флюорит метасоматитлари бериллий рудаси бўлиб хизмат қилиши мумкин. Мьянма, Ҳиндистон, Мадагаскар о., РФ (Урал), Бразилия, Шри Ланкада X. конлари машҳур. Ўзбекистонда Чатқол тоғларида мавжуд. Тиниқ, чиройли турлари (александрит, цимофан) қимматбаҳо тош ҳисобланади. Заргарликка оид энг йирик қирраланган X. — «Хоуп хризоберилл» (45 карат) Британия музейида сакданади.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.